Kerkrade; Europeanen slalommen door twee landen

Vier jaar na de Berlijnse Muur valt nu ook het veertig centimeter hoge muurtje/ Mäuerchen tussen Kerkrade en Herzogenrath.

KERKRADE, 4 OKT. Het muurtje markeert twee kilometer lang waar Nederland ophoudt en Duitsland begint, langs de lengte-as van de Nieuwstraat /Neustrasse. Vorige week hebben de Bürgermeisterin van Herzogenrath en de burgemeester van Kerkrade de eerste betonblokken met een bulldozer opzij geschoven.

De twee parallel lopende tweebaanswegen worden verenigd tot één brede Eurode-allee die beurtelings over Kerkraads en Herzogenraths grondgebied gaat voeren. Weggebruikers slalommen dan door twee landen. Duitsers die sigaretten inslaan in de Nieuwstraat en Nederlanders die hifi-apparatuur kopen in de Neustrasse hoeven zich dan niets meer aan te trekken van de waarschuwingsborden "Rijksgrens'. Dat deden ze toch al niet meer, maar het kan nog altijd problemen opleveren met de vliegende douanebrigades, die aan weerszijden op de uitkijk staan.

Het is niet zomaar de bedoeling een einde te maken aan een verwarrende verkeerssituatie, zegt de burgemeester van Kerkrade, drs. J. Mans: “We moeten fysiek zichtbaar maken wat Europa kenmerkt. Voor mooie woorden over Europese integratie koop je niets, je moet gewoon beginnen en kijken waar je uitkomt.” De twee gemeenten hebben een catalogus gemaakt van de problemen die komen kijken bij de aanleg van een Nederlands-Duitse straat en die opgestuurd naar hun overheden met het verzoek daar een oplossing voor te vinden. “Maar blijkbaar kunnen ze het zich moeilijk realiseren”, zegt Mans. “We hebben de staatssecretaris van verkeer van Noordrijn-Westfalen hier op bezoek gehad. Toen die zag wat er allemaal voor problemen komen kijken bij zo'n relatief nietig plannetje sloeg hij zich voor zijn hoofd: heb ik hier subsidie voor gegeven? Als ik dat van tevoren had geweten!”

Mans geeft een paar voorbeelden: “De vorm en de maten van de verkeersborden worden in de Nederlandse en Duitse wet precies vastgelegd. Nu zijn bij ons de borden anderhalve centimeter groter dan de Duitse. Welke kies je dan? Erger nog: om een rotonde aan te geven hebben Duitsers andere borden dan wij. Straks botst er een Duitse auto op een Nederlandse, midden op de rotonde. Dan begint die Duitser te roepen dat hij geen schuld heeft, omdat het bord niet conform zijn wet is. Bovendien krijg je problemen met het vervoer van eventuele gewonden. Ligt het slachtoffer nu in Duitsland of in Nederland? Dat is een belangrijke vraag, want Duitse ambulances mogen niet in Nederland komen. En wil de Nederlandse verzekeraar de kosten betalen als zijn verzekerde naar een Duits ziekenhuis wordt vervoerd?”

Het probleem van de verkeersborden is inmiddels opgelost. Er komen Nederlandse borden langs de allee. Beter te groot dan te klein, is de redenering geweest. Maar de kwestie van de bromfietsen is nog open. In Nederland moeten bromfietsers op het fietspad rijden, in Duitsland is dat strengstens verboten. Wat nu? Burgemeester Mans: “Vind daar maar iets op, hebben we tegen de overheid gezegd. Dat is het wezen van dit project: je begint eraan terwijl je weet tegen problemen aan te lopen. Maar als je eerst alle details had moeten regelen, was er waarschijnlijk nooit iets van gekomen. We beschouwen dit als een leerproces voor heel de Europese eenwording.”

De twee gemeenten, die aan elkaar zijn vastgegroeid, willen het niet laten bij de aanleg van de Eurode-allee. Sinds een jaar komen beider colleges van burgemeester en wethouders om de veertien dagen bijeen om gemeenschappelijke kwesties te bespreken. “Daar zie je pas hoe verschillend onze bestuursculturen zijn”, zegt Mans. “In het begin ging het heel stijf. Er mocht niet worden gelachen, maar inmiddels is het ijs gebroken. We mogen elkaar nu lachend uitmaken voor sjtomme pruus en scheissholländer. We hebben ook afgesproken dat ik straks een paar weken ga meedraaien op het stadhuis van Herzogenrath en dat hun Stadtdirektor een paar weken hier komt zitten.”

De bewoners zullen aan beide kanten van de grens profijt hebben van de Eurode-samenwerking, verzekert Mans: “Op dit moment staan in Kerkrade 5500 Duitsers ingeschreven, dat is meer dan tien procent van de bevolking. Ze huren of kopen hier een huis, zelfs premiewoningen, omdat in Duitsland de prijzen veel hoger liggen. Ze blijven werken en winkelen in Duitsland, ze sturen hun kinderen naar Duitse scholen, die overvol raken, terwijl hier basisscholen gesloten moeten worden. Dat steekt de Kerkradenaren. Dus gaan we nu proberen een Duits-Nederlandse school op te richten of Duitse leerkrachten in te zetten op Nederlandse scholen.”

Ondanks alle Euro-euforie blijven er mensen het betreuren dat het muurtje verdwijnt, vooral de oude Kerkradenaren die de spannende smokkelsport hebben bedreven. In ruil voor koffie, boter en sigaretten passeerden hier talloze mondharmonica's, fototoestellen, complete porseleinen serviezen en bestekken door de gaten in het "ijzeren gordijn', dat vanaf het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog tot 1968 de straten overlangs gescheiden hield. Dat romantische smokkelen heeft nu plaatsgemaakt voor het hartgrondig verachte drugstoerisme, dat op deze plaats welig tiert. “Ik vind het ook afschuwelijk”, zegt Mans. “Mensen aan weerszijden hebben ons gevraagd dat muurtje te laten staan als laatste barrière tegen die handel, hoe symbolisch dat ook zou zijn. En anderen vonden dat we het geld beter hadden kunnen gebruiken voor de aanpak van het drugstoerisme. We doen er alles aan, maar als je die kwestie samen wil regelen, krijg je het pas écht moeilijk.”