Amerikaanse regering laat eis van geweldloosheid vallen; Clinton en Congres achter Jeltsin

WASHINGTON, 4 OKT. President Clinton en leiders van het Amerikaanse Congres hebben gisteren opnieuw hun steun toegezegd aan president Jeltsin.

Clinton verscheen vlak voor zijn driedaagse reis naar Californië op het gazon van het Witte Huis om een verklaring tot steun af te leggen. “Ik ben er nog steeds van overtuigd dat de Verenigde Staten steun moeten bieden aan president Jeltsin en aan het proces voor vrije en eerlijke verkiezingen”, zei hij. In het Witte Huis wordt gewerkt aan een topconferentie tussen Jeltsin en Clinton in januari in Moskou.

Nu de situatie uit de hand is gelopen heeft de Amerikaanse regering de eis tot geweldloosheid laten vallen, al blijft de hoop dat het geweld beperkt zal blijven. Maar Jeltsin mag nu hakken en spaanders laten vallen. Clinton zei later dat Jeltsin nu waarschijnlijk zou denken dat hij het ontbonden parlement te vrij heeft gelaten.

Het was volgens hem duidelijk dat het geweld door vice-president Roetskoj en parlementsvoorzitter Chasboelatov was veroorzaakt. Jeltsin “heeft de grootste moeite gedaan om het gebruik van geweld en het gebruik van excessief geweld te vermijden”, zei hij. “We kunnen ons nu niet veroorloven om te aarzelen, of om ons terug te trekken of om mensen aan te moedigen die het verkiezingsproces willen laten ontsporen en die zich niet hebben verplicht tot hervormingen.”

Clinton werd zondagmorgen uitgebreid ingelicht over de omstandigheden in Moskou door zijn veiligheidsadviseur Anthony Lake. Hij had niet persoonlijk gesproken met Jeltsin, omdat die “wel belangrijker dingen heeft te doen”. “Ik verwacht niet dat Jeltsin zal worden afgezet. Ik zou hier niet overdreven op reageren”, zei hij. Clinton laat zich goed op de hoogte houden maar vond het niet nodig zijn reis naar de belangrijke staat Californië uit te stellen, waar hij onder andere zal pleiten voor zijn plannen tot hervorming van de ziektekosten. Hij zei dat Amerika zich niet moet bezighouden met het “van dag tot dag” begeleiden van de crisis.

Voorlopig beperkt de Amerikaanse regering zich tot de bescherming van de in Rusland woonachtige Amerikanen en de Amerikaanse ambassade. Clinton rest niets anders dan te vertrouwen op Jeltsin. De voormalige minister van buitenlandse zaken Henry Kissinger waarschuwde anderhalve week geleden dat het riskant is bij dergelijke binnenlandse geschillen in het buitenland partij te kiezen, omdat de situatie onverwachts kan veranderen.

De Amerikaanse regering maakt zich grote zorgen over de crisis, die in het land meer prominente aandacht krijgt dan de ontbinding van het parlement door Jeltsin twee weken geleden. Nu Jeltsin niet is begonnen met het gebruik van geweld, heeft hij het volste recht om met geweld te reageren op de gewapende aanvallen in Moskou.

Volgens de speciale Amerikaanse gezant voor de voormalige Sovjet-Unie, Strobe Talbott, gaat het erom dat Jeltsin “met zo min mogelijk geweld” de orde herstelt. “Hij zal en moet doen wat noodzakelijk is om wijd verspreid bloed vergieten te vermijden”, zei Talbott tegenover het televisiestation CNN. “De reden is dat de krachten van Roetskoj en Chasboelatov menigten in de straten hebben gestuurd om mensen aan te vallen.”

Een langdurige crisis zou tot burgeroorlog kunnen leiden, is de vrees in Washington, dus moet de opstand zo snel mogelijk de kop in worden gedrukt. De Amerikaanse regering onderhoudt nauwe contacten met de medewerkers van Jeltsin. De Russische kernwapens zijn volgens Talbott “in veilige handen”. “We houden het nauwkeurig in de gaten en er is geen enkele reden tot zorg op dat gebied”, zei hij.

De Democratische leider in de Senaat, George Mitchell, en de Republikeinse oppositieleider in de Senaat, Robert Dole, hebben gisteren ook hun steun uitgesproken voor Jeltsin. Volgens Dole zou de Amerikaanse regering na afloop van deze crisis haar relatie met Rusland opnieuw moeten bezien. “We moeten bekijken of de shock-therapie met de hulp van het Internationale Monetaire Fonds en de Wereldbank wel werkt”, zei hij. “De hele discussie daar gaat over de openbare financiën. We moeten bezien of we hen niet te snel in de richting van een markteconomie duwen.”

De machtige Democratische defensiespecialist senator Sam Nunn zei gisteren dat Amerika “een bredere visie moet hebben dan het steunen van één individu”. Het gaat om het “steunen van de democratie”.