Videotapes in de schappen van Virgin Megastore; Mediakunst voor breed publiek

Virgin Megastore, installaties van Gerald van der Kaap en Peter Gielen, okt. Hal Stedelijk Museum Amsterdam, installatie van Bart Barten over museumdirecteur Rudi Fuchs, okt. Saltokanaal, Amsterdamse kabel, elke ma 23-2 uur mediakunst.

Vier mediakunst-installaties die het afgelopen half jaar in de hal van het Lucasziekenhuis in Amsterdam werden geëxposeerd, bleken een onverwachte graadmeter voor het milieubewustzijn van het publiek. "Zonde van de stroom' en "energieverspilling' waren veelgenoteerde reacties in het gastenboek. Erg verbaasd zijn ze daar niet over bij MonteVideo/Time Based Arts, de organisator van de exposities. “Kunst is elitair, zulke installaties zijn niet voor iedereen. Maar dat wil niet zeggen dat je je altijd alleen maar tot de top moet richten”, zegt directeur René Coelho van het mediakunstcentrum.

Veel meer maakt Coelho zich zorgen over de onverschilligheid die in Nederland lijkt te bestaan over het fenomeen mediakunst. Er wordt veel geproduceerd, maar een voedingsbodem lijkt zich niet te ontwikkelen. “Die komt er wel, maar dat is een heel langzaam proces”, meent Roelf Huizenga, zakelijk leider van het instituut. Met een groot aantal op het bredere publiek gerichte acties hoopt het centrum de relatieve stilte rond de mediakunst voor eens en voor al te doorbreken.

Begin dit jaar fuseerden de twee instellingen in Amsterdam die zich inspanden voor de mediakunst, MonteVideo en Time Based Arts, om samen een langgewenst landelijk instituut voor de mediakunst te vormen. Dat initiatief werd in de kunstplannen van WVC en de gemeente Amsterdam gehonoreerd met een structurele subsidie van 350.000 gulden, iets minder dan de helft van de begroting.

Het instituut biedt kunstenaars goedkope produktiefaciliteiten, beheert en distribueert mediakunstwerken, organiseert exposities en stimuleert onderzoek naar nieuwe "gereedschappen' voor kunstenaars. Met geld uit het Deltaplan voor de Kunsten en het Prins Bernhard Fonds werkt het centrum bovendien aan de conservering van alle mediakunst in Nederlands bezit. Vier mensen zijn dagelijks bezig in totaal 1300 uur videotape over te zetten op duurzamer materiaal. Tegelijkertijd wordt al het werk in een database geregistreerd, waardoor het gehele Nederlandse videokunstbezit wordt ontsloten.

Met veel succes richt men zich daarnaast op het buitenland. De door Coelho samengestelde tentoonstelling Imago. Fin de siècle in Dutch contemporarty art trekt, na een korte start op de KunstRai in Amsterdam, al drie jaar over de wereld. Vorige maand ging de expositie open in Taiwan. In de eerste week kwamen er daar al 15.000 bezoekers op af. Veel belangstelling krijgt men ook uit Oost-Europa. Een reis van drie kunstenaars naar Polen, eerder dit jaar, haalde er twee maal het avondjournaal. Roemenië is een volgend reisdoel. Met twee buitenlandse instituten, het Zentrum für Kunst und Medientechnologie in Karlsruhe en met Le Fresnoy, studio national des arts contemporains in Tourcoing (Noord-Frankrijk), werkt MonteVideo/TBA samen op het gebied van faciliteiten, scholing, exposities en theorievorming.

Het bruist en gonst derhalve van de activiteiten in de panden aan het Singel en de Spuistraat en alles is er nu op gericht het publiek daar deelgenoot van te maken. “De institutionele markt van festivals en musea bereiken we vrij goed. We willen nu de consumentenmarkt gaan bereiken via instituten die daarin gespecialiseerd zijn”, zegt Huizenga. Vanaf begin oktober zullen daarom vier tapes met mediakunst in de schappen staan bij Virgin Megastore in Amsterdam, de cd- en videowinkel voor het massapubliek in het voormalig hoofdpostkantoor. Aangeboden worden drie zogenaamde "videodrugs' van Gerald van der Kaap en een compilatietape met werk van verschillende kunstenaars. Rotterdammers kunnen ondertussen in de grote Rotterdamse Gemeentebibliotheek banden met mediakunst lenen. De bibliotheek nam 100 werken uit de collectie van MonteVideo/TBA op in haar videotheek.

Ook de bedrijvenmarkt wordt binnenkort met mediakunst bestookt. Huizenga: “We zijn aan het bekijken of we een abonnementensysteem voor bedrijven kunnen opzetten, vergelijkbaar met het experiment in het Lucasziekenhuis. Bedrijven zouden dan elke maand een andere installatie kunnen exposeren in de hal van hun kantoor bijvoorbeeld.”

Bij al die activiteiten blijft het ontbreken van een eigen expositieruimte een hard gevoeld gemis. De vroegere expositieruimte aan het Singel moest gesloten worden om plaats te maken voor het uitdijende kantoor. Na lang zoeken liep men tegen een geschikt pand op de Geldersekade aan, maar de verbouwingskosten daarvan lijken een onoverkomelijk obstakel te worden. Een eenmalige bouwsubsidie werd door de gemeente afgewezen. Coelho: “Het unieke van dit instituut is dat we alles bij elkaar hebben. Produktiefaciliteiten, distributie en het laboratorium waar kunstenaars nieuwe apparaten en software kunnen ontwikkelen. Dat werkt over en weer stimulerend. Maar daar hoort ook een expositieruimte bij, want we hebben altijd willen voorkomen dat dit een in zichzelf gekeerd instituut wordt. Op lokaties bereik je weliswaar een ander publiek, maar we missen hier nu het va-et-vient van de bezoekers.”

    • Bas van Lier