Ondergang van kleine effectenkantoren schrikt potentiële klanten af; Beurs vreest schade van affaires

AMSTERDAM, 2 OKT. Bij de Amsterdamse effectenbeurs worden ze "NEKI' genoemd. Dat is geen merk sportschoen, maar een afkorting voor een zogeheten "Niet Effekten Krediet Instelling'. Het is de officiële naam voor een effectenkantoor dat in de beurshandel wel als commissionair mag optreden, maar zijn klanten geen leningen mag verstrekken of deposito's kan laten aanhouden. In tegenstelling tot banken, die dan ook zijn getooid met de naam Effekten Krediet Instelling.

Een ander belangrijk verschil zit hem in de controle. Banken ("EKI') vallen onder het onafhankelijke toezicht van De Nederlandsche Bank (DNB), die kijkt of het eigen vermogen op peil blijft en of er niet te grote, risicovolle posities worden ingenomen. De NEKI's, doorgaans kleinere commissionairs vallen, onder de "zelfregulerende' controle van de Vereniging voor de Effectenhandel, ofwel de beurs zelf. In de praktijk wordt de controle verricht door het controlebureau, dat maandelijks rapporten uitbrengt aan de beursvoorzitter, drs. B.F. baron van Ittersum, en de Stichting Toezicht Effectenverkeer (STE).

Afgelopen week is juist deze vorm van toezicht onder vuur komen te liggen van betrokkenen op de beursvloer, die het controlebureau verwijten in enkele gevallen te laat en onvoldoende te hebben ingegrepen. De afgelopen maanden gingen de kleine commissionairs Regio Effekt, Rutgers en Nusse Brink ten onder, waarbij de eerste en de laatste ook in verband zijn gebracht met fraude. Het bericht in deze krant, vorige week zaterdag, dat de beursbaron al in 1991 afwist van financiële problemen bij Nusse Brink, echoode nog lang na op de beursvloer. De voormalige commissaris voor de notering, P. van Outersterp, liet dinsdag in de krant zetten dat de baron wel eens een probleem zou kunnen hebben met het toezicht.

Dat is hem door de handelaren op de vloer niet in dank afgenomen, omdat op de beurs de ongeschreven wet geldt dat vuile was binnen moet worden gehangen. “Tien jaar is hij commissaris geweest en heeft de zaak op de rails kunnen zetten; dat is ook hem niet geheel gelukt”, is een veelgehoorde reactie. Intussen zijn velen wel van mening dat de beurs zijn geloofwaardighed aan het verliezen is, nu blijkt dat kleine huizen blijkbaar jarenlang hebben kunnen aanrommelen. De controle die bij Nusse Brink volgens perspublikaties deze week vooral telefonisch zou zijn verricht, werkt alleen op de lachspieren.

De affaire wordt door alle leden van de Amsterdamse beurs ervaren als bijzonder pijnlijk en buitengewoon schadelijk voor de handel, omdat potentiële klanten worden afgeschrikt. Sommige handelaren van de grotere effectenbanken hopen dat de NEKI's worden omgedoopt tot EKI's. Vele huizen zouden dan niet langer voldoen aan de strenge eisen van DNB, zodat er wat concurrenten afvallen. De huizen die wel in staat blijken een volwaardige bank te worden, vallen dan onder het onafhankelijke toezicht van De Nederlandsche Bank - en niet langer onder het formeel afhankelijke maar onder de beurs ressorterende toezicht door het controlebureau.

Een voorbeeld van deze overstap is - met andere intenties overigens - het effectenkantoor Amsterdamse Commissionairs Combinatie (ACC), dat wordt overgenomen door de Orco Bank. Gisteren werd bekend dat ACC met zijn nieuwe aandeelhouder op de Nederlandse Antillen in de toekomst verder wil als volwaardige bankinstelling. “Als De Nederlandsche Bank het wil en toestaat”, klinkt het bijna onderdaning uit de mond van directeur G. Goris. “Wanneer we ook kunnen optreden als kredietinstelling, valt er meer geld te verdienen. Het is niet zo erg dat onze dagafschriften lopen via de Kas-Associatie (onderdeel van de beurs, KB), maar we kunnen bijvoorbeeld ook geen deposito's bieden aan onze cliënten. Ook ervaren cliënten het nu als een gemis dat wij geen leningen mogen verstrekken om aandelentransacties te verrichten; als bank kan dat wel.” ACC hoopt rijke klanten te kunnen strikken met een breder aanbod aan produkten. “Vermogende particulieren. Onze nieuwe moeder Orco heeft daarmee ruime ervaring.”

ACC is nu nog eigendom van Modalfa, het bedrijf van textieltycoon Max Abram. “Modalfa wil zich concentreren op kernactiviteiten: textiel en vastgoed. Financiële dienstverlening past daarin niet, al was het geen probleem geweest om nog vijf jaar bij Modalfa te blijven. Het initiatief met Orco is uitgegaan van de directie van ACC”, zegt Goris, die dit jaar ACC reorganiseerde en het uit de rode cijfers haalde. “Het bedrijf haalt dit jaar 8 miljoen gulden binnen aan courtage en maakt weer winst.”

Dat ACC nu onder het toezicht van DNB komt, neemt Goris voor kennisgeving aan: “Als anderen op beurs het positief vinden, dan komt dat voor hun rekening. Ik heb daarop geen commentaar.”

    • Karel Berkhout