LAUWE OORLOG

The Cold War And the Making of the Modern World door Martin Walker 404 blz., Fourth Estate 1993, f 65,65 ISBN 1 85702 004 9

Een gemiste kans? In zekere zin wel. Van een auteur die nu over De Koude Oorlog schrijft en daarbij gebruik heeft kunnen maken van tot voor kort hermetisch gesloten Sovjet-archieven mag meer analytische inzet worden verwacht om door te dringen tot de oorzaken en de voortgang van dat conflict dan de Britse journalist Martin Walker in staat of bereid was op te brengen.

De verantwoordelijkheid voor de Koude Oorlog hebben Amerikaanse "revisionistische' historici destijds gelegd bij een boosaardig, imperialistisch Amerika. Tijdens de "glasnost' kwamen Sovjet-historici tot de conclusie dat de schuld geheel en al moest worden toegeschreven aan een paranoïde Stalin die zichzelf en zijn opvolgers aan een desastreuze koers bond.

Walker wijst op deze voorgangers in het voorbijgaan en maakt de gemakkelijke gevolgtrekking dat beide verklaringen te ver gaan: veelal waren misverstanden de oorzaak van verbreding van de kloof tussen Oost en West. Afgezien van het Reagan-Thatcher-tijdperk, toen het Westen op ideologische gronden de scheiding eenzijdig en bewust zou hebben verscherpt (Afghanistan was in deze wijze van zien een van die onbedoelde incidenten die zich in een langdurig conflict als de Koude oorlog nu eenmaal voordoen). De 45-jarige periode van de Koude Oorlog verdient beter dan Walkers de het-kan-vriezen-en-het-kan-dooien-vorm van geschiedschrijving.

Al doende komt de schrijver niet veel verder dan nog eens het verhaal vertellen. Dat is op zichzelf interessant en wie genoegen neemt met een in chronologische volgorde gehouden handzaam overzicht van de nu afgesloten periode kan bij Walker terecht. Zijn vlakke stijl is gemakkelijk te volgen. In zijn beoordeling van Amerika volgt de auteur in Angelsaksische termen de liberale traditie.

De ondertitel verwijst naar een wat origineler betoog dat als een contrapunt door het boek beweegt. Walker verdedigt de stelling dat de internationale economie zoals die in de jaren tachtig is doorgebroken, als bijprodukt van de Koude Oorlog moet worden beschouwd. In zoverre heeft niemand die oorlog gewonnen, want de onbeheersbaarheid van de grensoverschrijdende bedrijvigheid en van de internationale kapitaalstromen dreigt alle natie-staten inmiddels tot slachtoffer te maken.

De stelling zou een aparte en verder in de geschiedenis teruggrijpende studie rechtvaardigen, al was het maar omdat het proces van internationale vervlechting niet met de Koude Oorlog is begonnen. Maar één ding kan de auteur worden toegegeven. Een ingreep van een omvang, een duurzaamheid en een intensiteit als de Koude Oorlog laat de "natuurlijke' loop der dingen niet ongemoeid. Beleidsmakers van alle betrokken partijen hebben in de hitte van het koude conflict de consequenties van hun handelingen op termijn chronisch uit het oog verloren. De rekening wordt een nieuwe generatie gepresenteerd.

    • J.H. Sampiemon