Klassieke muziek op tv blijft een probleem

Opera imaginaire: Avro Ned. 3, 3 en 10 okt. van 17.05-1735 uur.

Klassieke muziek vertonen op tv - het blijft een vaak problematische ambitie, zo blijkt weer uit de serie Opera Imaginaire met televisie-versies van twaalf aria's, die de Avro op twee achtereenvolgende zondagen uitzendt.

De popmuziek kent de clips, die inmiddels een genre op zich zijn geworden: beeldverhalen die sfeer en associaties oproepen en meestal ook nog de artiesten laten zien, de scheppers en de uitvoerders van hun eigen ideeën.

Bij klassieke muziek ligt het lastiger. De stukken zijn langer, hebben een meestal heel wat tragere en gecompliceerder ritmiek. Strawinsky ergerde zich al heftig aan het kijken naar in beeld gebrachte uitvoerende orkestleden: al die neuzen, oren, snorren, kapsels - wat zeggen ze?

Bovendien is er bij de meeste klassieke muziek niets te illustreren: muziek is immers niet méér dan muziek. Ook al kan men er "hogere' zaken in onderkennen, die zijn abstract. Door "ideeën' in beelden te tonen vernietigt men juist de essentie ervan. Niettemin, de twee classiclips van Roeland Hazendonk, die de Tros-tv deze zomer uitzond, hadden de unieke verdienste dat ze de muzikale structuur op een gedramatiseerde manier verduidelijkten.

Opera Imaginaire brengt een selectie met de populairste nummers uit de operageschiedenis die in beeld werden gebracht door twaalf verschillende filmers. Bij opera lijkt het beeldprobleem kleiner: opera is immers theater. Maar één aria uit een dramatisch opgebouwd geheel lichten en in beeld brengen is heel wat anders.

De meeste "operaclips' illustreren oppervlakkige aspecten van de handeling, maar scheppen weinig inzicht in de diepere gevoelens van het personage. Zo wordt La donna è mobile (de vrouw is bewegelijk) uit Verdi's Rigoletto verbeeld door bewegende vrouwen te laten zien in het wijnglas van de graaf in zijn Anton Pieck-kasteel. Het duet uit De Parelvissers wordt geïllustreerd met tekeningen, het zigeunerkoor uit Trovatore met een tot leven gekomen gedekte tafel. De aria Du bist also mein Brautigam uit Die Zauberflöte ziet er mooi geometrisch uit: een soort co-produktie van M.C. Escher en de Kurt Schwitters van het Triadische Ballett.

Mooi, roerend en zinvol is als enige de aria Un bel di vedremo uit Madama Butterfly zoals die in Japanse schilderingen is verbeeld door Joathan Hills. De aria (Ik droom van een mooie dag) toont de droom van Butterfly, waarbij haar gedachten als een vlinder op zoek gaan naar het schip waarop haar echtgenoot Pinkerton. De fatale afloop van het weerzien wordt al voorvoeld: Butterfly's zelfmoord is ook het opprikken van die dode vlinder in een kastje, als een mooi kunstwerkje.

    • Kasper Jansen