Jury Filmdagen poogt iedereen te vriend te houden

UTRECHT, 2 OKT. Het meest ontroerende en significante beeld van de gisteren afgesloten 13de editie van de Nederlandse Filmdagen was in de kleine uurtjes van gisteravond te zien in de foyer van de Utrechtse schouwburg. Prijsuitreiker Bert Haanstra, op z'n 77ste de nestor van de Nederlandse filmwereld, vertrok naar z'n hotel, op een halve meter gevolgd door Filmdagendirecteur Jacques van Heyningen, die Haanstra's koffer droeg.

Oppervlakkig bezien weet tijdens de Filmdagen iedereen zijn plaats weer. Vorig jaar schonk een eigenwijze jury onder leiding van Cox Habbema twee van de belangrijkste Gouden Kalveren aan de experimentele speelfilm Kyodai Makes the Big Time van academiestudent Ian Kerkhof en deelde in sommige categorieën slechts één enkele nominatie uit. De gevestigde filmproducenten waren woedend en eisten een reglementswijziging. Dit jaar plooide een jury zonder actieve filmmakers, onder voorzitterschap van Vrij Nederlands hoofdredacteur Rinus Ferdinandusse zich naar de instructies van bestuur en directie om de promotionele waarde van de Filmdagen te respecteren en bekroonde als beste speelfilm De kleine blonde dood, tevens de commercieel meest succesvolle film van het afgelopen seizoen. Alleen als eerbetoon aan het hele oeuvre van producent (en lid van het Dagelijks Bestuur van de Filmdagen) Rob Houwer, die nooit eerder een Kalf won, valt die keuze te billijken.

Slechts in enkele categorieën konden de keuzes van deze jury - niet controversieel, wel aanvechtbaar - op algehele instemming rekenen. De voor het eerst uitgereikte prijs voor het beste tv-drama aan de serie Pleidooi, geproduceerd door IDTV en geschreven door Hugo Heinen, is even terecht als de speciale juryprijs voor de buiten elke normale categorie vallende, uit "found footage' van poolreizen samengestelde speelfilm The Forbidden Quest van Peter Delpeut. Ook de acteerprijzen voor Rik Launspach (Oeroeg) en Els Dottermans (Beck - De gesloten kamer) zijn volstrekt verdedigbaar, al had het passeren van Will van Kralingen in de titelrol van Belle van Zuylen - Madame de Charrière ten gevolge dat Digna Sinkes drie maal genomineerde film nu naast alle prijzen greep. De regieprijs voor Ben Sombogaart voor Het zakmes, een uitstekende jeugdfilm uit 1991, is ook niet zo elegant. De produktie, die vorig jaar van deelname werd uitgesloten omdat hij oorspronkelijk als televisieserie was gemaakt, had nu nauwelijks nog mee mogen tellen.

In de overige categorieën doen de bekroningen zo willekeurig of onverstandig aan, dat gevreesd moet worden dat de jury hier nauwelijks competent was, c.q. niet-filmische criteria hanteerde. Voor het eerst won een op video vertoonde documentaire een Gouden Kalf, het door de TROS uitgezonden portret van vijf joodse onderduikers Kind in twee werelden van Willy Lindwer, dat door de jury hoger gewaardeerd werd dan meer filmische, "creatieve' documentaires als Johan van der Keukens Bewogen koper of het niet eens genomineerde Het is een schone dag geweest van Jos de Putter. Een opdrachtfilm voor het ministerie van Ontwikkelingssamenwerking Isingiro Hospital van Hillie Molenaar en Joop van Wijk won het Gouden Kalf voor de beste korte documentaire.

Als beste korte film werd aangewezen Elbert van Striens eindexamenfilm De marionettenwereld, gemaakt aan de Nederlandse Film- en Televisieacademie. Een andere jury schonk de Grolsch Filmprijs voor aanstormend talent aan de korte film Goud van Stijn van Santen en Dick Tuinder. Ten slotte wezen referenda van respectievelijk filmjournalisten en filmprofessionals Hartverscheurend van Mijke de Jong aan als winnaar van de Prijs van de Nederlandse Filmkritiek en Goert Giltay als beste cameraman van de afgelopen zes jaar. Giltay werkte onder meer voor regisseurs als Frans Weisz, Digna Sinke en Jos Stelling.

De verdeling van al deze prijzen over even veel verschillende films wijst niet zo zeer op een verbreding van de kwaliteit van de Nederlandse filmcultuur als op een poging van de jury en van het bestuur, dat deze jury aanstelde en instrueerde, om iedereen te vriend te houden. De door een onbestemd combootje begeleide prijsuitreiking in een duur en lelijk decor van aluminiumfolie en nepluchters diende ook in eerste instantie dat doel: glad, emotieloos, professioneel en vooral niet te veel inhoud, laat staan filmisch raffinement.

    • Hans Beerekamp