Jumble Sales

Achter de sofa kruipen is een traditioneel Engels gebruik wanneer de dominee aanbelt: duck! (dekking zoeken!) roept de eerste die hem ziet. Op een dag, vele jaren geleden, had mijn moeder hem niet zien aankomen; nietsvermoedend opende zij de deur en het gevolg was haar levenslange veroordeeling tot het organiseren van de jaarlijkse Jumble Sale (liefdadigheidsbazar) in de kerk.

Het vieren van de Jumble Sale neemt in het liturgisch jaar een bijna even belangrijke plaats in als Kerstmis en Pasen en er wordt in feite door een veel groter aantal leden van de parochie aan deelgenomen. Ook het overeenkomstige zomerfestival, het Church Fete, is volstrekt afhankelijk van de medewerking van wat Barbara Pym, de schrijfster van een aantal buitengewoon subtiele (en hartverscheurende) romans over het Anglicaanse leven in Engeland, "excellent women' heeft genoemd: vrouwen wie door de dominee en andere mannelijke leden van de gemeente zeeën van vrije tijd en het organisatietalent van een Bismarck worden toegeschreven. Een fete - welk woord precies zo wordt uitgesproken als fate (zoals in: "A Fete worse than death') - heeft nog iets geciviliseerds in vergelijking met de Jumble Sale; je zou het zelfs als een uiting op het hoogste niveau van de Engelse beschaving kunnen beschrijven: grote aantallen minzaam glimlachende mensen, de dames gekleed in zwierige zomerjurken, met hoge hakken die wegzinken in het gazon van de pastorie, komen bijeen om dingen te kopen - onregelmatig gehaakte pannelappen gemaakt door de leerlingen van de plaatselijke school voor moeilijk opvoedbare kinderen, potten met dun vloeibare marmelade, kogelharde scones, houders voor papieren zakdoeken versierd met zeeschelpjes - die zij niet begeren.

De opbrengst gaat of naar liefdadigheid (het niet zeer grote bedrag, vergaard door het jaarlijkse zomer-fete van mijn middelbare school ging altijd naar de SPCK, welk aan de Romeinen herinnerende acroniem in feite de Society for the Propagation of Christian Knowledge, dat wil zeggen de zending aanduidde, welke liefdadigheid de voorkeur van de Headmistress genoot) of naar het Restoration of the Church Tower Appeal, gesymboliseerd door een enorme thermometer met in rood het tot dat tijdstip vergaarde bedrag. Alleen de zeer rijken was toegestaan hun lijfelijke aanwezigheid op het feest af te kopen met een rond bedrag; ieder ander moest zijn bijdrage indirect betalen, in ruil voor geborduurde speldekussens en een zelfgemaakte chutney.

Maar de Jumble Sale, hoewel georganiseerd door en voor de kerk, trok een heel ander publiek, waaronder zelfs heidenen en leden van andere kerkgenootschappen (""Het is een heel mooie gedachte dat de Kerken door deze Jumble Sales worden verenigd'', mijmert Mildred in Excellent Women. ""Zouden de Methodisten er ook een hebben, vraag ik me af''). Het doel van de Jumble Sale, zelfs met een Tombola en een verloting van flessen met sterke drank, is in de eerste plaats de tweedehandskleren en in de tweede plaats de White Elephant Stall. Op deze stand, voor dingen waar niemand raad mee weet, is altijd wel een opgezette vogel, meestal een uil, die aan het eind van de sale onverkocht wordt weggeborgen om het volgende jaar, met een paar kale plekken er bij en nog verder scheefhangend op zijn tak, weer te voorschijn te worden gehaald. Maar het zijn de kleren die de Jumble Sale de moeite waard maken en het feit dat het door mijn moeder georganiseerd werd had tenminste één voordeel, namelijk dat wij er eerst uit konden pikken wat van onze gading was.

Het waren de soort kleren die ik kortgeleden in een boutique beschreven zag als "kleren met ervaring' - een ervaring die in een klein dorp soms van grote herkenbaarheid was. De eerste donatie kwam altijd van een rijke familie uit onze straat die nooit een voet in de kerk zette; wat misschien maar goed was, aangezien daar na de sale nogal wat vrouwelijke leden van de gemeente in haar afleggertjes konden worden gezien. Soms waren ze gloednieuw - het soort kleren waar je, als je er mee thuis komt, al anders tegenaan kijkt - en zo geweldig à la mode dat we ze daarvóór alleen maar in tijdschriften hadden gezien. In die tijd placht ik me af te vragen of zij de gedachte niet pijnlijk vond dat anderen in haar oude kleren rondliepen; maar nu denk ik dat er een soort feodaal machtsgevoel aan was verbonden.

Deze jaarlijkse rituele herdistributie der kleren was oorspronkelijk bedoeld als een soort liefdadigheid zonder de pijnlijke kanten, een manier om kleren aan de armen te verstrekken zonder hun gevoel van eigenwaarde te kwetsen. Uiteraard zijn het niet de echte armen die van een Jumble Sale profiteren, die bestonden trouwens niet meer in het dorp. De mensen die de kleren kochten waren meer de nette onbemiddelden, mensen met aspiraties en een niet al te ruim voorziene beurs. Net als Will in Love and Friendschip van Alison Lurie met zijn Brooks Brothers jasje, dat tot de consternatie van de (rijke) heldin van het verhaal afkomstig blijkt te zijn van een overleden professor van het History Department. ""Silly, hoe zou ik mij een handgemaakt tweed jasje van Brooks Brothers kunnen veroorloven? - Mijn hemel, je vindt het toch niet echt erg?'' ""Ik weet het niet'', antwoordt Emily. ""Het verrast me. Je gaat er stilzwijgend van uit dat de mensen hun eigen kleren aanhebben.''

Bijna alles wat met het organiseren van een Jumble Sale te maken heeft is ondankbaar werk: dozen met onfris ruikende kleren staan wekenlang door het huis, ze moeten geëtiketteerd en geprijsd worden en degene die het vorige jaar niet verkocht zijn weer te voorschijn gehaald. Barbara Pym geeft er in Excellent Women een idee van: ""Een oude fluwelen jas afgezet met wit konijnebont waar de mot in zit, een vlekkerige roze georgette jurk uit de jaren '20 omzoomd met kralen-borduurwerk, een schurftig bontje met boosaardig kijkende kraaloogjes, prijs: sixpence - die dingen waren de "regulars' en niemand kocht ze ooit.''

En dan, bij het begin van de sale, werden de kerkdeuren, die een paar stevige kerkvoogden gesloten hadden gehouden, eindelijk opengegooid om een menigte te onthullen, voornamelijk bestaande uit vrouwen, die een wat minder geciviliseerd aspect van de Engelse samenleving vertegenwoordigden. Het maakt duidelijk waarom in de Engelse psyche de cavaleriecharge zo'n geheiligde plaats inneemt, zelfs als zij gedoemd is te falen ("theirs is but to do and die'); als je achter zo'n tafel met voddige kleren staat en je ziet de cohorten op je afstormen krijg je enig idee hoe de inboorlingen der gekoloniseerde landen zich gevoeld moeten hebben. Zoals Sister Blatt het uitdrukte in Excellent Women: ""Sommigen in de menigte van onze jumble sale zouden geknipt zijn voor de commandotroepen.''

Iedere stad in het buitenland met een voldoende contingent Engelse dames heeft ook een jaarlijkse Jumble Sale. In Parijs waren er verscheidene, vaak een ongemakkelijk compromis tussen de Engelse traditie en de Franse begeerte om alles nieuw te kopen; ik heb er ook een bezocht die elk jaar in Den Haag wordt gehouden. Dat is er helaas een zonder kleren, maar het is een heel goede voor kinderboeken. Vorig jaar, terwijl ik mij een weg baande door de menigte met twee hinderlijk omvangrijke plastic tassen vol boeken, speelgoed en een nog heel goed bruikbare gietijzeren braadpan, hoorde ik daar een Nederlandse dame tegen haar vriendin zeggen: ""Daar, zie je nou wat ik bedoel met wat ik je zei over de Engelsen?''

    • Sarah Hart