Elleboogstoot als trefzeker wapen

ROTTERDAM, 2 OKT. De elleboogstoot is in de mode in het Nederlandse voetbal. De laatste tijd wordt er op de velden heftig met de elleboog gezwaaid, met groot gevaar voor de getroffenen. “Het is levensgevaarlijk”, zegt scheidsrechter Mario van der Ende. En RKC'speler Jurgen Streppel die in korte tijd al twee keer werd getroffen door een elleboogstoot: “Wat denk je als je zo'n stoot precies op je strottehoofd krijgt? Dan gaat het licht echt bij je uit.”

Het lijkt erop dat Jan Wouters met zijn klap op de kaak van Engelsman Paul Gascoigne de trendsetter van deze ineens zo populaire overtreding is geweest. Een voetballer uit de eredivisie, die zichzelf een “echte ellebogen-specialist” noemt en anoniem wil blijven, kreeg vlak na het voorval op Wembley de vraag van twee jonge ploeggenoten hoe ze op het veld hun ellebogen het beste konden gebruiken. “Ze beseften na het zien van die beelden blijkbaar dat het een wapen in de strijd kon zijn.” “Spelers kopiëren elkaar”, weet Ben Hoppenbrouwer, voorzitter van de landelijke scheidsrechterscommissie. “We hebben ook een periode gehad dat er ineens volop achter op de hielen van de tegenstanders werd getrapt.”

“Ik gebruik mijn ellebogen al jaren”, zegt de "echte ellebogen-specialist'. “Niet in elk duel, maar meestal een paar keer in het begin van een wedstrijd, om een tegenstander te imponeren. Dat lukt meestal wel. Je ziet ze daarna toch een beetje van je wegblijven. Dan heb ik mijn doel bereikt.” Hij heeft voor zichzelf de beste methode ontdekt. “Je moet niet eerst laden door de elleboog eerst iets naar voren te bewegen en dan snel naar achter te slaan. Het is de kunst is om dat uit stand te doen. Dan is het bijna niet te zien.”

Een goede elleboogstoot kan lelijke verwondingen in het gezicht veroorzaken. Dat is in het verleden wel gebleken: hersenschuddingen, kaakfracturen en beschadigingen aan het gebit. Het beroemdste slachtoffer Paul Gascoigne die door Wouters een gebroken jukbeen werd geslagen, speelde bij zijn club Lazio Roma een korte periode met een beschermend masker op. De anonieme "specialist': “Ik heb een paar keer iemand met mijn elleboog verwond, ja. Leuk vind ik dat niet, maar het hoort gewoon bij het spel. Ik heb zelf ook een keer mijn neus gebroken.”

Hans Kraay, ex-speler en trainer, noemt de recente ontwikkelingen “verbijsterend”. Hij ziet als voetbalcommentator van Eurosport veel wedstrijden met buitenlandse teams en heeft geconstateerd dat er in andere landen niet meer overtredingen met de ellebogen worden gemaakt dan voorheen. De toename is volgens hem een puur Nederlandse aangelegenheid. Dat een aantal bekende spelers vrijuit ging na een elleboogstoot, heeft anderen volgens Kraay de weg gewezen.

Jan Wouters werd niet bestraft voor zijn vergrijp tegen Engeland. De scheidsrechter zag de overtreding niet. FIFA en ook de KNVB hadden in een later stadium nog kunnen ingrijpen, maar deden dat niet. De KNVB is, aldus een woordvoerder, “verantwoordelijk voor clean spel van haar leden”. Maar het ging de voetbalbond waarschijnlijk te ver om een speler aan te klagen naar aanleiding van een voorval uit een wedstrijd waarin hij de kleuren van zijn land verdedigde.

“Die elleboogstoot moet eruit”, zegt Hans Kraay, zelf vroeger een stevige verdediger. “Ik hou van hard, mannelijk voetbal, maar dit kan niet. Het is een hele gemene overtreding. Een speler kan zich er niet tegen weren.” Een ander probleem is dat bewegingen met de ellebogen voor de scheidsrechters vaak moeilijk zijn waar te nemen.

Scheidsrechtersbaas Hoppenbrouwer zal op de eerstkomende bijeenkomst van de arbiters uit het betaald voetbal spreken over de manier waarop fluitisten over het veld lopen. Hij vindt dat de scheidsrechters meer “moeten flanken”. Ze zouden volgens hem minder een rechte lijn moeten aanhouden. Als ze regelmatig uitwijken zien ze meer, aldus Hoppenbrouwer.

Zwaarder straffen is misschien de oplossing voor het probleem, zeggen de specialisten. Het moedwillig toedienen van een elleboogstoot valt onder regel 12 van het KNVB-reglement en wordt als een vorm van wangedrag gezien. Daar staat een rode kaart op en een schorsing van vier tot zes wedstrijden. Hoppenbrouwer gelooft niet in het verzwaren van de strafnorm. “Je kan er bij wijze van spreken de doodstraf op zetten, maar in het veld denkt niemand daar aan.” Hij vindt dat alle betrokkenen zich moeten inzetten voor een mentaliteitsverandering bij de spelers. Met name trainers kunnen daarop grote invloed hebben. Rob Baan van FC Twente gaf het goede voorbeeld door speler Van Halst te beboeten nadat in de Europa-Cupwedstrijd tegen Bayern München een elleboogstoot had uitgedeeld.

De spelersvakbond VVCS keurt de elleboogstoot ook ten zeerste af, maar vindt de situatie nog niet dermate ernstig dat er een algemene oproep aan de profvoetballers moet worden gedaan. Volgens voorzitter Theo van Seggelen wordt er met spelers “entre nous” weleens over gesproken. De bestuurder, ex-profvoetballer en ex-amateurinternational, brak zelf in zijn carrière twee keer zijn neus na aanraking met een elleboog van een tegenstander.

Natuurlijk is er niet ineens sprake van een nieuwe overtreding in het voetbal. Wouters werd bijvoorbeeld allang voor het incident met Gascoigne twee keer bestraft voor het uitdelen van een elleboogstoot: in 1984 tegen Schmidt van Sparta en 1990 tegen Pastoor van Volendam. In het eerste geval werd hij voor vier wedstrijden geschorst, in het tweede voor zes. Verleden maand ging de Utrechtenaar in de Duitse Bundesliga opnieuw in de fout tegen Herzog van Werder Bremen die een lichte hersenschudding opliep. Een saillant detail is dat Wouters in alle gevallen telefonisch bij de slachtoffers zijn excuses aanbood.

De elleboogstoot wordt als een Engelse uitvinding beschouwd. Dat is een logisch gedachte gezien het fysieke karakter van het voetbal in dat land. Niet voor niets hadden veel kopsterke spitsen in Engeland vroeger geen voortanden meer. Dan waren ze waarschijnlijk een keer tegen een elleboog aangelopen. Trots showden ze vaak hun "fietsenstalling'. Uit een ver verleden worden in Nederland Willem van Hanegem en Johan Neeskens als de specialisten aangeduid. Beweerd wordt dat Wouters in zijn tijd bij FC Utrecht de techniek van de perfecte elleboogstoot van de door hem zeer bewonderde Van Hanegem heeft afgekeken. De middenvelder van Bayern heeft dat ontkend.

Ex-international Rinus Israel, ooit een keiharde verdediger, betwijfelt of het voetbal van nu harder is dan vroeger. “We waren vroeger alleen wat leper”, oordeelt de huidige assistent-bondscoach. “Ik kreeg weleens een flinke kegel, maar dat accepteerde ik en dan wachtte mijn kans af. Tegenwoordig doen ze domme dingen.”

Feyenoorder John de Wolf noemt de elleboogstoot “een dom wapen”. Hij staat bekend als een speler die met zijn ellebogen werkt en daarvoor een aantal keren met een gele kaart werd bestraft. De verdediger beweert ter bescherming van zichzelf in duels zijn ellebogen te gebruiken. De Wolf zegt spelers te kennen die dat niet doen en steeds blessures in hun gezicht oplopen. “Ik speel al tien jaar in de eredivisie, maar heb nog nooit een hoofdwond gehad.” Het irriteert hem dat hij er voortdurend van wordt beschuldigd moedwillig met zijn ellebogen tegenstanders te willen uitschakelen. “Dat heb ik toch niet nodig in de lucht? Er lopen in Nederland maar weinig spelers rond die beter kunnen koppen dan ik.”

“Ik begrijp”, reageert arbiter Van der Ende, “dat spelers zichzelf met hun ellebogen willen beschermen, maar ik heb toch liever dat spelers hun handen langs het lichaam houden. Want anders kan het echt flink misgaan.” Hij maakte dit seizoen van dichtbij mee dat verdediger Ruud Kool van FC Twente bij een kopduel met De Wolf een bult “ter grootte van een tennisbal” aan de zijkant van zijn gezicht opliep. De dader kreeg een gele kaart wegens “op ruwe wijze inkomen”. “Onzin”, herinnert De Wolf, “ik ging gewoon met Kool de lucht in en raakte hem toevallig op een vervelende plek.”

Aanvaller Jürgen Streppel van RKC zegt dat De Wolf hem in het afgelopen seizoen wel degelijk bewust raakte met zijn elleboog. Hij was toen even groggy en er werd gevreesd voor een breuk van het jukbeen. Commentaar van De Wolf: “Soms vraag je er misschien wel om.”

De boomlange Streppel was laatst ook het slachtoffer van een elleboogstoot van Pierre van Hooijdonk. Hij had een lichte kneuzing aan zijn kaak er er was een stuk van een tand afgebroken. De NAC-spits zit voor dat vergrijp een schorsing van vier duels uit. Volgens Streppel was er echter geen sprake van opzet. “Er was nog helemaal niets voorgevallen tussen ons. Normaal scheld je eerst een beetje tegen elkaar voordat er iemand iets doet.” De RKC'er zegt zich zelf nooit van de elleboogstoot te bedienen. “Er moet wel heel veel gebeuren wil ik 'm gebruiken.”

    • Hans Klippus