ARCHIEFZORGEN

Voor zijn boek De Indologen heeft prof.mr. C. Fasseur uitbundig gebruik gemaakt van bronnenmateriaal aanwezig in diverse archieven. Als voorzitter van het Nederlands Historisch Genootschap maakt hij zich echter ernstig zorgen over een op handen zijnde grootscheepse vernietiging van archieven. Het Genootschap besloot onlangs tot instelling van een archiefcommissie die in een brede discussie met archivarissen moet trachten de vernietiging binnen de perken van het aanvaardbare te houden.

Fasseur: ""De overdrachtstermijn van de archiefvormende instantie naar het Rijksarchief wordt in de nieuwe Archiefwet verkort van vijftig tot twintig jaar. Het gevolg is dat de archivarissen met grote vrees enorme archieven op zich af zien komen. Zij hebben er daarom voor gekozen alleen die archiefbestanddelen te bewaren die inzicht geven in het overheidshandelen. Daardoor dreigen nu omvangrijke en interessante gegevensbestanden te worden vernietigd.

""Het archief is echter te belangrijk om alleen aan archivarissen te worden overgelaten. Archieven vormen het geheugen van de samenleving. Vroeger was een archivaris, als ik het zo mag zeggen, een beetje een zonderling die per definitie alles bewaarde, die eieren zat te bakken op het archief, en die misschien ook nog wel eens een boek schreef. Maar met de rationalisatie van de archief-opleiding is de archivaris een moderne manager geworden, hij moet streven naar een efficiënte bedrijfsvoering en produktie. Dat betekent: vernietiging van archieven om plaats te maken voor nieuwe.

""Veel is al verdwenen. Neem bijvoorbeeld de archieven van de herkomst van Hongaarse vluchtelingen die eind jaren vijftig naar Nederland kwamen. Dat gaat misschien om drie tot tienduizend mensen. Het is weg. Waar ik erg boos over ben is dat hetzelfde dreigt bij Buitenlandse Zaken waar men alle dossiers wil vernietigen van de mensen die als spijtoptanten uit Indonesië naar Nederland kwamen. Dat kan nooit meer ongedaan worden gemaakt. Je kunt na twintig jaar niet meer zeggen: hoe zat dat nou met die spijtoptanten? Wat voor mensen waren dat? Hetzelfde dreigt te gebeuren met stamboeken van KNIL-militairen, die tot voor kort voor pensioenbetalingen werden gebruikt.

""De archiefvernietiging is al in de jaren zeventig begonnen in Winschoten bij wijze van werkverschaffingsproject voor lager geschoolden. Het is vreselijk, dat juist van zo'n taak een werkgelegenheidsproject wordt gemaakt, waarbij globaal aan de hand van vernietigingslijsten wordt gewerkt. Er gaat zo in de massaliteit veel verloren wat bewaard moest worden. Wat ik wil is dat er opnieuw goed wordt nagedacht over de uitgangspunten van de archiefvernietiging. Over misschien twintig jaar hebben we er spijt van. Laten omstreden archieven, zoals het BVD-archief, dat minister Dales nu voortvarend wil vernietigen, maar in een zoutmijn of in een andere leegstaande opslagplaats bewaard worden totdat die twintig jaar voorbij zijn. Dan kunnen we hun waarde beter beoordelen dan nu.''