Aanklager vindt regime te "soft'; "Alternatieve straf: niet enkel inbreuk op iemands vrije tijd'

UTRECHT, 2 OKT. Justitie moet snel kunnen straffen en de straf moet als onaangenaam worden ervaren. Nu ontbreekt het zowel aan snelheid als onaangenaamheid. Dit vindt mr. D.W. Steenhuis, procureur-generaal in het resort Leeuwarden.

De Leeuwardense procureur maakt deel uit van de justitiële werkgroep "Redesign', die onderzoek doet naar mogelijke verbeteringen van de tenuitvoerlegging van straffen. Steenhuis: “Straf zou een onmiddellijke reactie moeten zijn op wat er mis is gedaan. Nu is het lik-op-stuk element weg. Je bent wel bereid een straf te ondergaan vlak nadat je het delict hebt gepleegd. Maar als een jaar en drie maanden zijn verstreken, heb je misschien zoveel nagedacht dat het voor je gevoel helemaal niet rechtvaardig meer is om nog in die gevangenis te gaan zitten.”

Steenhuis sprak eerder deze week zijn bezorgdheid uit over de zijns inziens te "softe' alternatieve straffen die momenteel opgelegd worden. De bekendste alternatieve straf is de dienstverlening, “de opdracht tot het verrichten van onbetaalde arbeid ten algemene nutte”. Alternatieve sancties moeten volgens Steenhuis meer op een "straf' lijken dan ze nu doen.

De reclassering zegt dat iedereen die een alternatieve sanctie krijgt opgelegd deze wel degelijk ervaart als een echte straf.

“Natuurlijk. Mensen ervaren als straf wat ze gedwongen worden te doen. Maar een alternatieve sanctie moet meer zijn dan alleen een inbreuk op de vrije tijd, zoals iemand die het liefst had besteed. Het moet ook echt iets van iemand vergen. Niet alleen op tijd komen, waar het nog al eens aan wil mankeren. Het moet ook een behoorlijke inspanning kosten. Als ik nu zie hoe die lijsten met projecten er uitzien, dan is dat aanrechtkastjes verven, speeltuingebouwtjes opknappen, bij de bejaardentehuizen de tuin doen. Dat vergt niet echt iets van iemand, dat soort werk doe ik bij wijze van spreken ieder weekend. In Nederland zijn de laatste jaren de nodige nuttige activiteiten wegbezuinigd. Daar zou werk verricht kunnen worden. Wilgen knotten, plaggen van de hei.”

“Hou me ten goede, ik ben geen tegenstander van taakstraffen, ik vraag voor het Hof ook veel dienstverlening. Maar ik vind dat die dienstverlening in de ogen van het publiek geloofwaardig moet zijn. Het merendeel van de projecten zoals die nu door mensen worden gedaan, wordt nauwelijks als straf gezien. Als waar is wat gesteld wordt dat de taakstraf een volwaardig equivalent is van de vrijheidsstraf, hoe komt het dan dat iedere gedetineerde kiest voor dienstverlening? Dan wordt een taakstraf toch als veel lichter gezien dan een gevangenisstraf? Daarom moeten die taakstraffen "punitiever' worden, "tougher'.”

Moeten de strengere taakstraffen in de plaats komen van korte celstraffen?

“Ons voorstel is afschaffen van de gevangenisstraf korter dan een maand. Korte vrijheidsstraffen hebben eigenlijk geen effect. Leg dienstverlening op of een geldboete, dat geeft al een reductie van 38 procent van de gevangenispopulatie. Dat levert niet zo veel cellen op, maar wel een vermindering van de administratieve rompslomp. Vervolgens kunnen we een alternatief zoeken voor mensen die een straf krijgen tot zes maanden. Dat is samen met de groep die tot een maand krijgt, ongeveer driekwart van de gevangenispopulatie. Kijk of ze een taakstraf kunnen krijgen die appeleert aan hoe daarover in de samenleving wordt gedacht. Werk dat echt in dezelfde lijn ligt als zitten.”

Als de plannen van Steenhuis bewaarheid worden slinkt de gevangenispopulatie tot een groep lang gestraften. Bij deze groep mensen, zegt Steenhuis, moeten we dan ook de illusie laten varen dat ze te resocialiseren zijn.

Waarom?

“Dat heeft grote voordelen voor het regime in de inrichting. We hebben kunnen lezen over gedetineerden die op eigen rekening voor tienduizenden guldens naar het buitenland bellen. Dat kan voorkomen omdat bewaarders met een dubbele taak op pad worden gestuurd. Ze moeten zorgen dat de detentie gericht is op wederinpassing in de samenleving en voor een ordelijk verloop van de detentie. Door die tweeslachtigheid is het regime te soepel geworden.”

Van Steenhuis mogen de niet meer te resocialiseren gedetineerden in de gevangenissen nieuwe stijl best sporten en recreëren, als ze maar eerst hard gewerkt hebben.

De straf te soft, het gevangenisregime te mild en altijd maar weer dat hard werken; “Steenhuis vertolkt het volksgevoel”, wordt gezegd.

“Dan zeg ik: Nou en? Mag het openbaar ministerie dat dan niet? Het zou toch belachelijk zijn wanneer Justitie was los gezongen van het volk? Ik vind het alleen maar goed dat er een relatie bestaat tussen wat het volk verwacht en wat het openbaar ministerie doet. Ik begrijp het trouwens niet, half Nederland loopt in zijn vrije tijd te joggen, maar wanneer je zegt dat mensen moe moeten worden van het werk, ben je opeens rechts.”

    • Hans Moll