Waar de gordijnen dicht zijn woont de winnaar

Zeven miljoen gulden in een loterij. Dat won deze week een echtpaar met vier kinderen uit Delft. Maar volgens geluksspecialist R. Veenhoven van de Erasmus Universiteit leidt een prijs niet per se tot meer geluk.

ROTTERDAM, 1 OKT. “Hooguit een klein beetje meer gelukkig word je ervan, als je een grote geldprijs wint in een loterij. Tenminste in een verzorgingsstaat als de onze. Als je in bittere armoede zou leven, bijvoorbeeld in India, ja, dan zou het wèl enorm veel uitmaken”, zegt R. Veenhoven, socioloog aan de Erasmus Universiteit en gespecialiseerd in onderzoek naar geluk. “Bij ons is materiële welvaart vanzelfsprekend geworden.”

Er is nauwelijks onderzoek gedaan naar de psychische gevolgen van een miljoenenprijs. Volgens Veenhoven is er alleen een Amerikaans onderzoek van tien jaar geleden. Daaruit blijkt dat de algemene geluksbeleving van plotselinge rijkaards maar een klein beetje hoger lag dan het gemiddelde van hun woonplaats. “Zeg dat het gemiddelde 7 is, dan hebben die prijswinnaars een getal van 7,5. Het is met zo'n prijs net als met de meeste andere life events, bijvoorbeeld een huwelijk: het maakt niet alleen gelukkig.”

In Amerika en landen als Duitsland en Engeland keren loterijen al jaren extreem hoge prijzen uit. In 1988 werd in Florida de hoogste prijs ooit uitgereikt: 120 miljoen gulden. Sinds eind vorig jaar mogen de Nederlandse loterijen ook grote prijzen uitreiken, ten behoeve van de concurrentie met buitenlandse loterijen. Deze week won een echtpaar met vier kinderen uit Delft zeven miljoen gulden in de Postcodeloterij, de grootste prijs tot nu toe. In juli won een onbekende uit Weesp 5,4 miljoen gulden in de Lotto en een volstrekt anoniem echtpaar met oudjaar 4 miljoen in de Staatsloterij. Voorheen lagen de hoogste prijzen rond het half miljoen.

Het gelukkige echtpaar uit Delft reageerde deze week nuchter op de plotselinge miljoenen. Een nieuwe auto, een weekeindje naar de Rome, en dan hielden de plannen voorlopig wel op, zo vertelden de winnaars in het Algemeen Dagblad. Zomaar een vliegtuig huren om in Frankrijk te gaan dineren “kost maar geld en zo'n dag is zo voorbij”. De vrouw zei wel onmiddellijk haar baantje bij een supermarkt op, maar haar man stapte de volgende ochtend weer gewoon om vier uur uit bed om aan de slag te gaan als schoonmaker.

Ongewoon is die reactie niet. In Ierland won in augustus Mary Burke ongeveer acht miljoen gulden. Champagne sloeg ze af. “Geef mij maar thee”, aldus Burke, die verklaarde dat het gezelschap van haar familie, vrienden en buren op het eilandje Lettermore voor haar veel meer betekende dan welk geldbedrag ook. Misschien koopt ze een nieuwe auto, “but I'm quite happy with my old banger”.

Volgens de Rotterdamse geluksspecialist Veenhoven kun je met het prijzengeld een hoop leuke dingen doen. “Maar of je daar gelukkiger van wordt is nog maar de vraag”. Op het lijstje van wat gelukkig maakt komt volgens hem "geld als water' dan ook niet voor. Als je mensen vraagt waarvan ze gelukkig worden noemen ze altijd gezondheid en hun relatie op de eerste twee plaatsen. Op de derde plaats komt dan leuk werk. Zo'n prijs is een onverwacht extraatje, na een gokje, maar niet essentieel.”

Wel ongewoon, zeker voor Nederland, was dat het echtpaar uit Delft deze week direct uit de anonimiteit trad en op de TV verscheen. Volgens de Postcodeloterij, die de prijs uitkeerde, is daarover van te voren uitvoerig met hen gesproken.“Maar ja”, zegt W. Watson van de Sporttotalisator Nederland, die het concurrerende spel Lotto organiseert, “met zo'n Postcodeloterij is de identiteit ook moeilijk geheim te houden. De postcode van de winnaar is al bekend. Als je dan door de straat loopt kom je er al snel achter, waar de gordijnen dicht zijn woont de winnaar.” Van de winnaar van 5,4 miljoen gulden in de Lotto werd afgelopen juli wel bekend gemaakt dat hij in Weesp woonde. Maar zelfs prijsvragen op de plaatselijke kabelkrant in het Noord-Hollandse dorpje (18.000 inwoners), waarbij buren elkaar bespiedden in de zekerheid: "hij is het!', leverde niet de identiteit van de winnaar op. De Lotto maakt nooit namen bekend en de Staatsloterij al evenmin.

Bij de Lotto zijn er altijd maar een paar mensen op de hoogte van de naam en het adres van de winnaar. Een van hen belt de winnaar op. Watson: “Daar moet je heel voorzichtig mee zijn. Je vraagt eerst of ze hebben meegespeeld en dan dat ze inderdaad een prijs hebben gewonnen. Pas als ze dan doorhebben dat er toch wel iets bijzonders aan de hand is, zeg je hoeveel geld ze krijgen.” Als de winnaar bezoek heeft wordt hem nog niets verteld. Hij moet maar terugbellen als hij alleen thuis is. Zo wordt voorkomen dat de gelukkige gedwongen wordt zijn nieuwe rijkdom meteen bekend te maken.

“Wij zijn eigenlijk niet geïnteresseerd in de identiteit van de winnaar. Wij handelen gewoon de zaak af. Als we hun N.A.W. maar weten: Naam Adres Woonplaats”, zegt A.C. Hoppenbrouwer van de Staatsloterij. Niettemin wordt een winnaar, meestal op verzoek van een omroep of een krant, een enkele keer nog wel eens gevraagd of hij of zij in de openbaarheid wil treden. “Maar we hebben nog nooit iemand bereid gevonden”. Mensen die een grote prijs hebben gewonnen melden zich meestal erg nerveus op het hoofdkantoor van de Staatsloterij in Den Haag. “Allereerst willen ze zeker weten of ze wel goed gekeken hebben. Als het dan afgehandeld is, gaan ze weer snel weg, in de anonimiteit.”

Een paar dagen na oudjaar, toen de prijs van 4 miljoen was uitgeloot, belde Hoppenbrouwer op verzoek van een omroep de prijswinnaars op. “Ze bleken nog van niets te weten. Ze waren eigenlijk al vergeten dat ze een lot hadden gekocht.” Een paar dagen later belden de winnaars de Staatsloterij op: wat ze nu eigenlijk met al dat geld aan moesten. Net als de andere loterijen biedt de Staatsloterij aan grote-prijswinnaars altijd aan om te bemiddelen in de besteding van het geld, door een notaris of een bank aan te bevelen, maar daar wordt weinig gebruik van gemaakt. Om mogelijk al te zwakke benen te ontzien worden overigens in Amerika grote prijzen altijd in termijnen uitbetaald, meestal over twintig jaar. In Nederland krijgt de winnaar vrijwel altijd automatisch zijn prijs uitgekeerd, maar in Amerika is dat wel anders. In 1984 werd een prijzenbedrag van 35 miljoen dollar nooit afgehaald op het loterijkantoor.

    • Hendrik Spiering