VN: "Bosnië radicaliseert'

Bosnië wacht een humanitair drama als gevolg van de radicalisering van alle drie de strijdende partijen en de naderende winter. Dat vindt CEDRIC THORNBERRY van de VN-vredesmacht in ex-Joegoslavië.

ZAGREB, 1 OKT. Ex-Joegoslavië staat “voor de afgrond” met het vooruitzicht op een voortzetting van de moordende oorlog in Bosnië-Herzegovina en - enigszins verontachtzaamd door de internationale publieke opinie - een zo mogelijk nog gevaarlijker tendens tot hervatting van de Servisch-Kroatische oorlog in Kroatië. De laatste tegenslag in het streven van de internationale gemeenschap het massieve geweld een halt toe te roepen, de afwijzing van het vredesplan voor Bosnië-Herzegovina door het Bosnische (in essentie moslim-)parlement in Sarajevo, is het gevolg van de overtuiging van sommige generaals aan moslim-zijde, dat met voortzetting van de oorlog meer te winnen valt dan met vrede.

Dat zegt Cedric Thornberry, hoofd civiele zaken van UNPROFOR, de vredesmacht van de Verenigde Naties in ex-Joegoslavië. Er is, meent hij, aan alle kanten in de diverse conflicten, sprake van een “radicalisering en een terugkeer op eerdere standpunten” die het ergste doet vermoeden.

Met vertegenwoordigers van internationale hulporganisaties als het Hoge Commissariaat voor de Vluchtelingen, vreest Thornberry voor een humanitaire ramp deze winter, met name in Bosnië. De naar schatting 2,7 miljoen mensen die daar bijna geheel voor voedsel en andere eerste levensbenodigdheden van externe hulp afhankelijk zijn, worden zelfs nu de winter op zich laat wachten en de omstandigheden nog relatief gunstig zijn, slechts zeer ten dele bediend. De voornaamste oorzaak is wat Thornberry eufemistisch omschrijft als "gebrekkige medewerking' van de oorlogspartijen, met name waar het gaat om hulp voor een als vijandig beschouwde bevolkingsgroep.

“Het nu in Sarajevo afgewezen plan, met zijn opdeling van Bosnië-Herzegovina in republieken voor drie mythische bevolkingsgroepen, verdiende zeker geen schoonheidsprijs, maar leek UNPROFOR toch zeker verkieslijk boven de slachtingen van de oorlog”, aldus Thornberry, de hoogste burger binnen de vredesmacht, die in totaal zo'n 25.000 militairen omvat. Plannen voor een uitbreiding met 50.000 NAVO-troepen waren afhankelijk van goedkeuring van het Bosnische vredesplan door de drie oorlogspartijen en zijn nu in de ijskast beland. “We hadden al uitvoerige consultaties gehad met de NAVO, en de pamfletten met uitleg aan de bevolking waren al klaar”, aldus Thornberry gisteren tegenover journalisten in Zagreb.

“Nu moet echter voor meer militaire campagnes worden gevreesd, met name in het zuiden en midden van Bosnië-Herzegovina. Miljoenen mensen zullen onder deze terugslag te lijden hebben. De toekomst ziet er zeer somber uit.” Speculaties dat UNPROFOR er de brui aan zou kunnen geven, wijst hij evenwel van de hand: “Ik weet zeker dat de voorzitters (de internationale bemiddelaars Owen en Stoltenberg, red.) UNPROFOR zullen vragen door te gaan”.

Het verassende "nee' in Sarajevo tegen het vredesplan acht Thornberry een gevolg van wat hij omschrijft als “de dynamische situatie in de moslim-gemeenschap'. “Iedereen heeft die de afgelopen maanden kunnen waarnemen. Er is sprake van een toenemend zelfvertrouwen bij sommige generaals van het leger van Bosnië-Herzegovina (de moslim-strijdmacht, red.) Dat heeft sommige leiders misschien tot de overtuiging gebracht dat de situatie zich leent voor verdere uitbreiding en ontwikkeling”. Achtergrond van het militaire zelfvertrouwen zijn vooral de op Kroatische eenheden behaalde successen.

“Er is sprake van een gisting aan moslim-zijde, waarbij militaire commandanten nu ideeën, aspiraties en agenda's ontwikkelen. Die situatie is dynamisch, en het is voor het presidentschap (bedoeld is Alija Izetbegovic, red.) buitengewoon moeilijk gebleken een bepaalde eenheid van doeleinden, ideeën en waarden in stand te houden en het resultaat van onderhandelingen binnen te halen”, aldus Thornberry. “Wij hadden er de voorkeur aan gegeven wanneer het onderling debat in omstandigheden van vrede was voortgezet”.

Aandachtig volgt UNPROFOR in dit verband de ontwikkelingen in West-Bosnië, waar een door de lokale bevolking gesteund burgerlijk bestuur van meerendeels moslims in een gewapend conflict dreigt te raken met vanuit Sarajevo geleide moslim-militairen. Een dergelijke "gisting', aldus de VN-functionaris, dreigt ook in de tot nu rustige en multinationale stad Tuzla.

Het proces van radicalisering blijft echter geenszins tot Bosnië of de moslim-partij beperkt, maar doet zich ook voor bij de beide partijen in het conflict in Kroatië. “De Servische Radicale Partij van Vojislav Seselj wint aan invloed, zowel bij de Bosnische Serviërs als in Knin (hoofdkwartier van de Kroatische Serviërs, red.). Velen keren, na een korte periode waarin van grote flexibiliteit sprake leek te zijn, nu terug op oude posities. Deze versterking van de harde lijn gaat gepaard met een welhaast flegmatische acceptatie, dat sommige zaken aanvaardbaar zijn die dat eigenlijk niet zijn”, zegt Thornberry, doelend op een onbeperkte oorlog.

    • Raymond van den Boogaard