Veelbelovend begin voor opvolger van Museum Fodor

Schilderijen van Tim Ayres en fotowerken van Inez van Lamsweerde. Rozenstraat 59, Amsterdam. Tot 7 nov. Di-zo 11-17 u; toegang gratis.

AMSTERDAM, 1 OKT. Vandaag opent Bureau Amsterdam zijn deuren met een gecombineerde tentoonstelling van Tim Ayres (28) en Inez van Lamsweerde (30). Het Stedelijk Museum Bureau Amsterdam, zoals het voluit heet, neemt de zogenaamde "Fodor-functie' over. Het vroegere Museum Fodor aan de Keizersgracht is dit jaar opgeheven om plaats te maken voor het nieuwe Vormgevingsinstituut. Het pand wordt op dit moment verbouwd naar een ontwerp van de architecten Benthem en Crouwel.

Bureau Amsterdam is een onderdeel van de afdeling schilder- en beeldhouwkunst van het Stedelijk Museum, met als speciale opdracht het tonen van hedendaagse Amsterdamse kunst, net als voorheen Fodor. Maar grotere presentaties zoals van de gemeenteaankopen en de Prix de Rome, of andere brede thematentoonstellingen, behoren niet langer tot de mogelijkheden. Hiervoor is de ruimte, waarin tot de zomer galerie Brinkman gevestigd was, te klein. Ook in financieel opzicht zijn de mogelijkheden beperkt. Van het budget van acht ton waarover Fodor tot juli 1992 beschikte, is nu 275.000 gulden over.

De artistieke leiding is in handen van Leontine Coelewij. Zij ziet voor haar Bureau vooral een signalerende functie weggelegd. Amsterdam kent weliswaar verschillende opleidingsinstituten, zoals de Rietveld- en de Rijksakademie en Ateliers '63, maar de presentatiemogelijkheden voor jongere beeldende kunstenaars zijn beperkt, aldus Coelewij. Haar expositiebeleid zal zich van dat van de Amsterdamse galeries onderscheiden - zowel Ayres als van Lamsweerde hebben een galerie in Amsterdam, respectievelijk Onrust en Torch - doordat zij haar tentoonstellingen in samenwerking met de betrokken kunstenaars wil concipiëren. Meestal zullen deze kunstenaars nog niet eerder samen hebben geëxposeerd. Ook is het haar bedoeling om "een context te creëren' voor de kunst, onder andere door middel van lezingen en videopresentaties. Zo worden nu in de voorruimte video-interviews getoond met Mike Kelley, Paul McCarthy, Chris Burden en Vito Acconci, geproduceerd door het "Weense Museum in Progress'.

Het is moeilijk om zonder nostalgie terug te denken aan de hoogtijdagen van Fodor. Ik herinner mij mooie exposities, variërend van een overzicht van Nederlandse beeldhouwkunst tot solo-exposities van bijvoorbeeld Eli Content. Het was een levendig instituut waar Amsterdamse artiesten zich nauw bij betrokken voelden.

Dit alles neemt niet weg dat Bureau Amsterdam op een veelbelovende manier van start gaat. Het werk van Van Lamsweerde en van Ayres is ogenschijnlijk zeer verschillend: Van Lamsweerde maakt met behulp van fotografie en computer paint box "post human'-achtige voorstellingen, en Ayres vervaardigt abstract-geometrische schilderijen. Maar er blijken boeiende parallellen te bestaan. Bij beiden verbergt de hoogglanzende, technisch perfecte buitenkant een grote emotionele lading. De seksloze naakte vrouwenlichamen met hun etalagepop-hoofden roepen tegelijkertijd afschuw en deernis op. Nog sterker gebeurt dat misschien met de quasi-onschuldige kleine meisjes in hun roze balletpakjes, zittend achter glas. Vaag ontstaat de notie dat er iets niet met hen klopt, maar de manipulaties aan hun lichaam zijn volkomen onzichtbaar uitgevoerd. Van Lamsweerde zet hiermee het idee dat de foto een weergave is van de werkelijkheid, en iets met waarheid van doen zou hebben, op de helling.

Op een soortgelijke manier bekritiseert Ayres de modernistische pretentie van waarheid en zuiverheid. Zijn uitgangspunt is het abstracte raster, dat sinds Mondriaan de modernistische idealen verbeeldt. Maar hij voegt er weer lagen aan toe, schept diepte en ruimte en nieuwe betekenisniveaus. Onder de glanzende laklaag is de verf en de verftoets waarneembaar. En niet in de laatste plaats is de beladenheid van deze schilderijen mede het resultaat van de diepe kleur paars die Ayres gebruikt, variërend van naar rood neigende, gepassioneerde nuances tot meer blauwige, rustige, meditatieve tinten paars.