Stapelbedden met een pispot; Onopgesmukte foto's van Bill Brandt

Bill Brandt. Photographs 1928-1983. Uitg. Thames and Hudson. Prijs ƒ 93,80

Zijn psychiater heeft hem aan het fotograferen gezet. Hermann Wilhelm Brandt (1904-1983), die later als de fotograaf Bill Brandt geschiedenis zou maken, werd in Hamburg geboren. Op zestienjarige leeftijd kreeg hij tuberculose. Als gevolg daarvan verbleef hij zes jaar in Davos. De jaren in de Zwitserse bergen moeten hem danig in de war hebben gebracht. Hij kwam in Wenen terecht voor psychoanalyse bij ene Dr. Eugenie Schwarzwald, die Brandt ook opnam in zijn salon. Zo ging dat in die tijd.

Een van de eerste foto's die Brandt maakte was een portret van de Amerikaanse dichter Ezra Pound die zich, evenals figuren als de architect Loos, ook in deze salon ophield. Pound kijkt met een argwanende en scherpe blik recht in de lens van de beginneling. De foto vertoont al onmiskenbare Brandt trekjes; weinig grijstonen, geheimzinnige schaduwpartijen in een wat Hitchcock-achtige sfeer.

Het was ook Pound die de jonge fotograaf introduceerde bij de dadaïst Man Ray in Parijs. Daar zou Brandt voor een periode van drie maanden in diens studio werken. Tien jaar geleden en tien maanden voor Brandts dood organiseerde het Centre Georges Pompidou een groepstentoonstelling, waaraan naast Brandt ook drie andere Man Ray leerlingen of assistenten deelnamen: Berenice Abbott, Jacques-Andre Boiffard en Lee Miller. Nu wordt Brandts werk tentoongesteld in de Barbican Art Gallery in Londen (tot 12/12) en ter gelegenheid daarvan is onlangs een schitterend fotoboek verschenen met een keuze uit zijn oeuvre, tweehonderd in duotone gedrukte opnamen.

Rond 1930 fotografeert Brandt onder invloed van Man Ray enkele absurdistische onderwerpen zoals een leeg decor van een straatfotograaf waarin je je door je hoofd erdoor heen te steken samen met je geliefde als bruid of bruidegom kon laten vastleggen. Een lachende zon in het decor lijkt de twee ontbrekende hoofden te vervangen. Uit deze tijd stammen ook zijn reisfoto's waarin hij zich laat kennen als iemand met een ironische blik op burgelijkheid. Naast enkele prachtige foto's van Spaanse zigeuners fotografeerde hij in Barcelona in nachtelijke dramatiek een pathetisch grafbeeld van een industrieel die een hand van Magere Hein op zijn hand gelegd krijgt.

In 1932 trouwde Brandt met de Hongaarse Eva Boros. Hij vestigde zich in Engeland en publiceerde in het surrealistische tijdschrift Minotaure. In de daaropvolgende jaren werd hij er regelmatig op uitgestuurd voor bladen als Picture Post, Weekly Illustrated en Lilliput. In deze tijd maar ook later tijdens de Tweede Wereldoorlog zou hij prachtige documentaire-foto's maken van het sociale leven in Engeland. Zoals een tienermeisje in badpak in Brighton met een hoedje met "I'm no angel' en daardoorheen gestoken de Union Jack. Ze lacht en zwaait met op de achtergond een zee van zonnebadende badgasten. Maar ook negentiende-eeuwse sferen in zonnige parken en rond cricketvelden, en in schril contrast daarmee staan zijn nachtelijke taferelen in pensions waarin oude mannen slapen in genummerde stapelbedden met een pispot ernaast.

Een van de mooiste foto's laat een groepje uitbundig lachende meisjes zien dat staat toe te kijken hoe een vriendin een act opvoert als wulpse meid. Met hoge hakken en een jurk die ze als een volleerde vrouw licht optrekt, houdt ze met een onvergetelijk steelse blik Brandt in de gaten. De foto's zijn opgenomen in twee boeken The English at Home en The Night in Londen.

Bill Brandt maakte school met de naaktfoto's en landschappen van na de oorlog. Ze zijn melancholisch en hard tegelijk. De landschappen zijn naakt en de naakten zijn niet opgepoetst maar hebben zichtbaar hun eigen huid. Uit zijn portretserie van Engelse intellectuelen en kunstenaars neemt die van Francis Bacon de meest markante plaats in. Misschien komt dat wel omdat Bacon eenzelfde existentialistische kijk op de wereld had als Brandt.

    • Mark Peeters