Nieuwe ideeën in "de Krant van Schier'

DEN HAAG, 1 OKT. “Schier wil de weg effenen naar een samenleving waar fantasie, intuïtie en creativiteit weer de plaats krijgen die ze van oudsher hebben gehad. Dat kan leiden tot een zichzelf sturende samenleving zonder machtscentrum waar het beleid wordt klaargemaakt om door derden te worden uitvoerd.”

De Beweging van Schiermonnikoog doet weer van zich spreken. Het "platform voor nieuwe politieke en sociale visies' dat in 1991 op het gelijknamige eiland door journalisten, wetenschappers en industriëlen werd opgericht, heeft vandaag zijn tweede manifest gepubliceerd: "De taal van Schier'. Sinds de publikatie van het eerste stuk, "de Duinrede', is de beweging uitgegroeid tot zo'n 1.300 sympathisanten, meldt J. Kamp, een van de initiatiefnemers. De harde kern bestaat uit ongeveer 35 mensen. Bovenstaand citaat komt uit de folder bij het nieuwe manifest.

De beweging vindt de politieke, sociale en culturele toestand waarin Nederland en andere Westerse landen zich bevinden dermate ernstig dat, behalve een alomvattende analyse, ook vernieuwing op een breed front nodig is. De overheid raakt enerzijds haar greep kwijt op negatieve verschijnselen als criminaliteit, fraude en werkloosheid. Anderzijds ontmoedigt ze met een overmaat aan regelgeving en bemoeizucht positieve zaken als "initiatiefrijkheid' en spontaniteit. Maar ook mensen zelf verwachten te veel van de overheid. Zij zouden zelf actiever de mogelijkheden tot werk en ontplooiing moeten onderzoeken, aldus de beweging.

Behalve oud-gedienden zoals de industriëlen E. Wintzen (BSO) en J. Schaberg en de journalisten J. Kamp en R. Rensen (RTL4), hebben nieuwe sympathisanten als de wetenschappers H. Tennekes en C. Zwart aan de tekst meegeschreven. De "Krant van Schier' moet de achterban maandelijks steeds nieuwe praktische illustraties bieden van wat de schrijvers van het manifest precies bedoelen. Tevens publiceert de krant reacties van lezers.

De "Taal van Schier' is een “verdieping en uitwerking van het gedachtengoed” uit de Duinrede. Vooral het streven naar "zelfordening' en een "organische' samenwerking wordt gearticuleerd. Deze begrippen sluiten volgens J. Kamp enigszins aan bij het negentiende-eeuwse liberalisme van Adam Smith met zijn geloof in de heilzame werking van de Invisible Hand “Het is het mechanisme dat ertoe leidt dat wanneer ik goed voor mezelf zorg, dit ook voor de anderen goed uitpakt”, zegt Kamp. “Geen hard egocentrisme dus.”

De betiteling "liberaal' of zelfs "anarchistisch' zou echter onrecht doen aan de beweging, aldus Kamp. Er bestaan volgens hem nog geen termen die de huidige activiteiten van de beweging adequaat beschrijven. “Over honderd jaar zal er een term bestaan die aanduidt waarmee we nu bezigzijn”, voorspelt de initiatiefnemer die sinds mei van dit jaar ontslag nam als journalist bij NRC Handelsblad om zich volledig aan de beweging te kunnen wijden.

Naar aanleiding van de Duinrede en optredens van aanhangers in de media heeft de Beweging, behalve positieve reacties, ook kritiek geoogst. Het Kamerlid J. van Zijl (PvdA) noemde in deze krant de ideëen "bedenkelijk'. Zo zou Kamp de parlementaire democratie willen afschaffen. Anderen hoorden uit de Duinrede een noodkreet van een elite in het nauw opstijgen.

Kamp is niet onder de indruk van het predikaat "anti-democraat'. “Ik wil de democratie niet wegdoen, maar de democratie juist democratischer maken. Vindt Van Zijl dat de huidige besluitvorming zo democratisch verloopt?” Kamp is niet bang voor een herhaling van de gebeurtenissen begin deze eeuw. Toen stortte de bestaande orde in die aan hevige kritiek had blootgestaan van Duitse intellectuelen als Paul Lagarde. Die drongen eveneens aan op een “organische samenleving”. Een opmars van sterke leiders volgde. Kamp: “Zelforganisatie kon toen nog niet. Men was er niet aan toe. De fabrieksdirecteur had het nog helemaal voor het zeggen. Dat is nu anders.”

Dat de nadruk op creativiteit, spontaniteit en initiatiefrijkheid "elitistisch' zou zijn, kan er bij Kamp evenmin in. “Volgens mij onderschat men de mogelijkheden die mensen zien om hun leven creatief in te richten. De bijstandsmoeder kan haar bestaan beter inrichten dan het systeem toelaat.” Kamp wil de bijstandsmoeder niet haar uitkering afnemen, maar hij zegt wel: “De creativiteit ontstaat door de prikkeling die elke moeilijke situatie biedt. Hoe verklaar je anders dat Václav Havel van die mooie toneelstukken schreef?”