Kroatische video's

The dark side of the moon. Galerie De Schone Kunsten, Zocherstraat 1d, Haarlem. T/m 30 okt. Di t/m vr en laatste za en zo van de maand 13-17u. Prijzen: honderd gulden per video.

Om maar met het ergste te beginnen: onder begeleiding van de wonderschone klanken van Mozart wroet een varken in de resten van mens. Het is een beeld uit de 27 minuten durende video Mozart van Vanja Cernjul. De video maakt deel uit van de door Svebor Krantz georganiseerde tentoonstelling "The dark side of the moon" in de Haarlemse galerie De Schone Kunsten. Krantz, een Kroatisch kunstenaar die al voor de oorlog in Nederland woonde, maar nu regelmatig teruggaat naar zijn geboorteland als tolk voor cameraploegen, nam uit Zagreb vier video's mee van kunstenaars die zich met film en video beziggehouden, en zich verenigd hebben onder de naam Tunafilm. Sommigen werken ook als cameraman aan het front. Een van de cameramannen van Mozart, Thomiru Tunukovicu, is inmiddels gesneuveld.

De video's voegen veel toe aan de beelden van de oorlog die bekend zijn van televisie en kranten. Op de eerste plaats is de oorlog vaker vermengd met het dagelijks leven: burgers fietsen tussen versperringen door, op de weg ligt een dode hond, tussen schietende soldaten scharrelen kippen. Op de tweede plaats zijn aan de beelden dingen toegevoegd die weinig met de oorlog te maken hebben. In Mozart is dat de muziek en het levensverhaal van de componist, dat off-screen wordt voorgelezen. Mozarts biografie sluit verrassend goed aan bij de beelden, meestal door er heftig mee te contrasteren, soms door er op een hoger niveau mee samen te vallen.

Voor de video Special Quests (14 minuten) filmde Goran Dukic in een motel in Split, waar zowel functionarissen van de Verenigde Naties als vluchtelingen van het Joegoslavische platteland zijn ondergebracht. Veel van de boeren zien voor het eerst de zee. “Honderd ossen kunnen deze poel nog niet leegdrinken,” zegt een van hen. Ook de boerinnen uiten zich in fraaie spreekwoorden, die laten zien hoe ontheemd ze hier zijn.

Igor Kuduz laat in Perpetuum Mobile (4 minuten) in vogelvluchtperspectief een maquette zien van een stad en een landschap, zo'n maquette die eigenlijk het decor moet vormen voor een speelgoedtrein. Maar de kinderlijke bewondering voor deze net echte wereld slaat om in afgrijzen als blijkt dat ook hier de oorlog heeft toegeslagen. De kartonnen huizen liggen in puin, op de bergen van papier maché staan verbrande bomen, de brug over de rivier bestaat niet meer. Marina Abromovic stond voor deze expositie een nog onbewerkte opname af van haar avondvullende performance The Biography, een magistraal overzicht van haar leven en werk, dat ze op 25 maart in Berlijn uitvoerde. Alleen een paar minuten voor het einde verwijst ze naar de oorlog in voormalig Joegoslavië, als ze, gelegen in een bed, vertelt over haar recente bezoek aan Belgrado, waar ze is geboren. Ze spreekt dan opeens in haar moedertaal, maar het is duidelijk dat ze het over de oorlog heeft. Veel van haar woorden behoren tot de internationale woordenschat: transport, dynamiet, explosieve, sirene. Ze herhaalt ze vaak.

    • Bianca Stigter