Jeltsin tegen uitbreiding van de Navo

BRUSSEL, 1 OKT. President Jeltsin heeft de Westerse landen in een brief gewaarschuwd de NAVO niet naar het oosten uit te breiden. De Russische leider stelt het Westen voor in één veiligheidspact met Moskou de veiligheid van Oost-Europa te garanderen. Minister van defensie Gratsjov onderstreepte dit gisteren door zijn Hongaarse collega Lájos Fúr voor te houden dat Moskou toetreding van lidstaten van het voormalige Warschaupact tot de NAVO ongelukkig zou vinden.

De Russische president komt hiermee terug op een eerdere verklaring in Warschau waarin hij een mogelijk Pools lidmaatschap van de NAVO een “soevereine beslissing” van Polen noemde.

Een NAVO-diplomaat noemt de brief van Jeltsin, gericht aan de regeringen van de VS, Frankrijk, Groot-Brittannië en Duitsland, “een reëel probleem” voor de lidstaten. De NAVO worstelt al maanden met de vraag welke Oosteuropese landen, in welke volgorde eventueel moeten worden toegelaten. Officieel weigeren alle NAVO-functionarissen elk commentaar. Diplomaten bevestigen dat Jeltsin ook schrijft dat het de geallieerden verboden is de NAVO uit te breiden. Dat zou een gevolg zijn van de overeenkomst over de vereniging van Duitsland die Rusland in 1990 met de VS, Frankrijk, de Bondsrepubliek en het Verenigd Koninkrijk sloot. Op het NAVO-hoofdkwartier wordt deze opstelling "onzin' genoemd.

Pag.5: "Uitspraken in Warschau genuanceerd'

De Russische verklaring wordt in Brussel geïnterpreteerd als een poging van Jeltsin het leger aan zijn zijde te houden, in de chaotische toestand die nu in Rusland heerst. Het militaire apparaat in Rusland maakt zich immers traditioneel zorgen maken over het verlies aan invloedssfeer in Europa. “Zo'n brief probeert dat te bezweren”. De brief wordt ook als het sluitstuk gezien van diverse pogingen van Russische diplomaten en politici deze maand om de verklaring van Jeltsin in Warschau te nuanceren.

Ook wordt er op het NAVO-hoofdkwartier op gewezen dat Jeltsin vooral waarschuwt tegen selectieve uitbreiding van het bondgenootschap, niet tegen uitbreiding als zodanig. “We geloven niet dat Moskou hier probeert om de oude invloedssfeer te herbevestigen”, aldus een diplomaat. Het zou volgens deze bron Moskou er om gaan een tweedeling in Europa te voorkomen. Al maanden waarschuwt Moskou tegen een stapsgewijze uitbreiding van de NAVO, zegt deze bron. In landen die niet zouden worden toegelaten zou een voedingsbodem voor rancune en ultra-nationalisme kunnen ontstaan. Dergelijke waarschuwingen zijn ook al rechtstreeks uit Roemenië en Bulgarije gekomen. Deze landen vrezen vooral dat de NAVO het straks bij toelating van de Visegrád-landen zal laten. Hongarije, Polen, Tsjechië en Slowakije hebben tot nu de meest enthousiaste campagne gevoerd voor het NAVO-lidmaatschap. “De vrees is dat er rondom Europa een soort muur komt. Landen die daar dan niet binnen vallen voelen zich voor altijd afgestoten”, aldus de diplomaat.

Het idee om een groot veiligheidspact tussen de NAVO en Rusland te sluiten, stuit in Brussel op kritiek. Een "ouderwets' idee, geïnspireerd op het blokdenken uit de jaren na de Tweede Wereldoorlog, en een bevestiging van het onderlinge wantrouwen, zo luiden wat eerste reacties. De Oosteuropese landen zouden daardoor in een "vacuüm' terechtkomen, noch horend bij het Westen, noch bij het Oosten. Een veiligheidspact zou bovendien over de hoofden van de Oosteuropese landen zelf heengaan.

De standpuntvorming binnen de NAVO zelf over de uitbreiding met Oosteuropese landen staat nog in de kinderschoenen. “Iedereen kijkt naar elkaar”, zegt een diplomaat. Deze maand vertrekt secretaris-generaal Wörner naar Washington om daar de ideeën te inventariseren. Het huidige samenwerkingsverband met Oost-Europa in de Noord-Atlantische Samenwerkingsraad (NASR) wordt algemeen als een noodoplossing gezien, waarmee niet te lang doorgegaan kan worden. De Oosteuropese landen mogen er als "junior-partners' meedoen aan een instelling die nauwelijks besluiten kan nemen, geen operationele capaciteit heeft en grotendeels overlapt met de CVSE. Grootste probleem is dat de Oosteuropese landen er geen volwaardige positie hebben. “We zitten er op klapstoeltjes bij”, aldus een Russische bron. Tegelijk is de NAVO ook niet in staat om in één keer alle kandidaten op te nemen. Als voorbeeld wordt in Brussel Hongarije genoemd, dat buitengewoon graag bij de NAVO wil, maar ernstige binnenlandse problemen heeft met de minderheden. Hongarije wordt in Brussel nog als “onvoldoende stabiel” gezien. Anderzijds “is het niet te verdedigen om ze allemaal buiten te laten”, aldus deze NAVO-functionaris.

    • Folkert Jensma