Financiële chaos bij de VN is nu compleet

NEW YORK, 1 OKT. Op dit moment is niet duidelijk hoe de Verenigde Naties na 1 januari 1994 salarissen van administratief personeel kunnen betalen. Vorige week kwam net op tijd een bijdrage binnen van Japan maar de situatie blijft nijpend. De financiële chaos is na de laatste vergadering van de zogeheten Vijfde Commissie deze week compleet, omdat nu zelfs afgevaardigden niet meer weten wat de budgetplannen voor het komend jaar zijn.

“De Amerikanen zijn in samenwerking met het VN-secretariaat boekhoudkundige trucs aan het uithalen waar mij de achtergrond niet helemaal duidelijk van is”, aldus een westerse diplomaat. Het zou er op neerkomen dat de regering-Clinton, die de VN in totaal een bedrag van 950 miljoen dollar aan contributie en kosten van vredesoperaties schuldig is, van het Amerikaanse Congres niet méér aan de VN mag spenderen maar dat via slimmigheidjes zou willen omzeilen. De kwestie zal de Algemene Vergadering van de VN die deze week is begonnen nog geruime tijd bezighouden, zo is de verwachting.

Onder een aantal Westerse landen begint niet alleen grote bezorgdheid te ontstaan over de VN-financiën maar lidstaten krijgen ook genoeg van het almaar voorschieten van vredestaken. De vredesoperaties van de VN komen voor meer dan de helft voor rekening van de vijf permanente leden van de Veiligheidsraad. De Verenigde Staten alleen al betalen iets meer dan dertig procent van de kosten.

“De begrotingen die op dit moment voor nieuwe vredesoperaties aan de Algemene Vergadering worden voorgelegd zijn onvoldoende”, verklaarde de Nederlandse minister van buitenlandse zaken Kooijmans eergisteren in zijn rede voor de Algemene Vergadering. De vredesoperaties met in totaal 80.000 man in het veld kosten nu per jaar 3,4 miljard dollar. Het loopt VN-diplomaten koud over de rug als ze denken aan een vredesregeling voor Bosnië en de 50.000 man die daarvoor beschikbaar moeten zijn. Dat zal waarschijnlijk nog eens twee à drie miljard dollar gaan kosten.

Deelnemende landen schieten eerst het geld voor en de bedoeling is dat ze dat terugkrijgen via een naheffing op de contributie van de in totaal 180 leden. Ook de landen die zelf geld staken in de operatie, betalen eerst weer extra contributie voordat ze geld terugkrijgen. Als het geld bij de VN binnen is, kan de balans worden opgemaakt en krijgen de landen in principe hun voorschotten terug. De betaling is echter een probleem omdat veel landen simpelweg niet of veel te laat hun financiële verplichtingen nakomen. De VN had op 31 augustus 2 miljard dollar te vorderen.

Kooijmans: “Dit gebrek aan discipline onder lidstaten dwingt het VN-secretariaat om veel energie te steken in het oplossen van liquiditeitsproblemen. De pijnlijke paradox is dat het betrekkelijke succes van het secretariaat om toch de eindjes aan elkaar te knopen bij lijkt te dragen aan een verdere verslechtering van de contributiediscipline.” De bewindsman die in zijn rede voor de Algemene Vergadering betrekkelijk veel nadruk legde op de geldkwestie, pleitte ten slotte - met een verwijzing naar onder meer de VS - voor stipte en volledige betaling door alle lidstaten.

Het betalen van de contributie is afgelopen maandag ook aan de orde gesteld door president Clinton in zijn rede. De president vindt dat de VS te veel bijdragen, gezien de economische verhoudingen in de wereld. De VS betalen elk jaar 25 procent van de totale contributie en iets meer dan 30 procent van de vredesoperaties. Die 25 procent is bijna het maximum, want gemeten naar economische produktie zouden de VS 27 procent moeten betalen. Als dat zou worden geëist, mogen de VS hun bijdrage aan vredesoperaties verminderen en winnen ze enkele tientallen miljoenen.

Als de contributieschaal moet worden herzien, is het eind nog niet in zicht. De Russische federatie die in feite de fakkel van de voormalige Sovjet-Unie heeft overgenomen, betaalt maar 3,6 procent van het budget; de Sovjet-Unie nam destijds 11 procent voor haar rekening. Nederland zou na een herziening meer moeten gaan betalen dan de huidige 76 miljoen dollar. Nederland weigert dat omdat het, deels voor eigen rekening, het pas opgerichte oorlogstribunaal huisvest en beveiligt.

Op dit moment houden ongeveer 25 van de 180 lidstaten de zaak draaiend. De 125 armste of kleinste leden betalen gezamenlijk niet meer dan 2 procent van alle vredesoperaties. Mede daarom gaan er stemmen op om de contributieverplichtingen te herzien. Onderhandelingen moeten rijkere landen, zoals bijvoorbeeld de Golfstaten en Singapore, ertoe bewegen meer bij te dragen.

Het sluitend krijgen van het budget van de Verenigde Naties voor de komende twee jaar is elke keer weer een van de moeizaamste operaties binnen de organisatie. De voorbereidende commissie heeft nu al twee keer uitstel gevraagd en gekregen maar heeft nog geen kloppende begroting. Op 29 oktober moet de Algemene Vergadering de begroting van 2,2 miljard dollar behandelen. Nieuwe landen als de Oekraïne en Wit-Rusland hebben al via de hoogste regeringsinstanties laten weten dat ze hun contributie onmogelijk kunnen betalen.

Overigens verbazen ook ervaren VN-diplomaten zich over de enorme drukte die met de dagelijkse financiën gepaard gaat. Natuurlijk moet iedereen zijn contributie betalen, maar tien miljoen meer of minder lijkt voor een willekeurig Westers land dat alleen al miljarden aan defensie uitgeeft, een schijntje. “Het jaarbudget van de VN is even groot als dat van de New-Yorkse brandweer en politie bij elkaar”, zegt een ingewijde.

De schoen wringt echter vooral bij de zeggenschap over het geld binnen de omvangrijke maar zeer democratische VN-organisatie. “Van iedere 100 miljoen dollar die naar vredesoperaties gaan, betalen de VS 30 miljoen en Namibië 1.000 dollar”, zegt een diplomaat. “Toch hebben beide landen in principe evenveel zeggenschap over hoe het geld wordt besteed en dat geeft in de praktijk scheve ogen.”