Diensters en de grillen van hun werkgevers

Voorstelling: Imakhishini door vijf dienstbodes. Regie: Tale Motsepe. Gezien: 26/9 DNA-theater Amsterdam. Tournee t/m 21/10. Informatie: 020-6267525.

Een privé-leven hebben de 'meisjes' eigenlijk niet. Negentig procent van de tijd brengen ze door in het huis van hun werkgever. Ze zien het gezin van hun werkgever meer dan de eigen familie. Respect krijgen ze niet, laat staan een kans om te leren. Seksuele intimidatie door de werkgever is niet ongebruikelijk. Wie klaagt loopt de kans haar baan te verliezen.

De lijst is lang en laat aan duidelijkheid niets te wensen over: het leven van een dienstbode in Zuid-Afrika is eenzaam en vernederend. Het is een gevolg van het feit dat de arbeidsvoorwaarden worden bepaald door de grillen van 'Madam' en 'Master'. In een poging aan die misstand iets te doen is in 1986 de South African Domestic Workers Union (SADWU) opgericht, een inmiddels ruim tienduizend leden tellende organisatie die een kleine miljoen dienstboden in het land tracht te mobiliseren om hen op die manier tegen allerlei leed en onrecht te beschermen.

Hoe belangrijk het is zich bij de bond aan te sluiten maken vijf Zuidafrikaanse dienstboden duidelijk die zelf lid zijn van SADWU en die nu in een door Nederland reizende toneelproduktie over hun eigen schrijnende ervaringen vertellen. Toch geven ze in Imakhishini (in de keuken) ook aan dat de bond vrouwen voor grote dilemma's kan stellen. Zo is er een scène waarin een moeder tijdens een discussie met haar dochter zegt geen lid te zijn uit angst dat ze haar baan zal kwijtraken. De dochter die wel lid is verwijt haar moeder een slappe houding en wijst erop dat ze voor haar rechten moet opkomen.

Imakhishini is een uur maatschappelijk geëngageerd theater zoals we dat hier niet vaak meer zien. Het innemende ervan is dat regisseur Tale Motsepe van het Market Theatre in Johannesburg die de groep begeleidde, de vrouwen volkomen zichzelf laat zijn en dat ze ondanks hun geringe theaterervaring in staat zijn een onderhoudende en soms ontroerende voorstelling te maken.

Met schorten, hoofddoekjes en wat keukengerei portretteren ze in een flink aantal korte (meestal Engelstalige) scènes en liedjes verschillende dienstboden, onder wie het regelmatig terugkerende personage Julia. Ze wordt voor een laag loon aangenomen bij een 'Madam' en krijgt te horen hoe ze kan voorkomen dat mevrouw tegen haar schreeuwt. Als haar baas haar vergeefs het bed in probeert te krijgen en Julia daarover klaagt, draait haar werkgeefster de zaak om en stuurt haar de laan uit. De laatste nagespeelde situatie toont echter dat het ook anders kan: een collega van Julia die door haar bazin onrechtvaardig wordt behandeld, houdt de eer aan zichzelf en neemt ontslag.