Karaoke en homo-erotische persiflage als noviteit op de Uitmarkt; De grootste kunstkermis van het land

AMSTERDAM, 30 AUG. Met twee voorpremières uit het komende dansseizoen is gisteravond tegen elf uur de Uitmarkt afgesloten: het rolpatronenballet A woman can take you to another universe - sometimes she just leaves you there van Martin Müller voor drie danseressen van het Nederlands Dans Theater, drie ledepoppen en een batterij laser-stralen als hemelse vingerwijzingen, en daarna het gespierd energieke Kathleen van Scapino-choreograaf Ed Wubbe. Toen na afloop de laatste tienduizenden toeschouwers het Museumplein verlieten, bleek de Stadsreiniging alweer heel wat sporen van 's lands grootste kunstkermis te hebben verwijderd.

Een half miljoen bezoekers, voor de helft afkomstig van buiten Amsterdam, bezoekt jaarlijks de Uitmarkt. Het nut laat zich lastig meten; er zijn ongetwijfeld tallozen voor wie deze start van het culturele seizoen tegelijk de enige keer per jaar is dat ze zich door de kunstsector laten bezighouden. Het organiserende Amsterdams Uit Bureau wijst liever op onderzoeksgegevens die zeggen dat de helft van het publiek naderhand belooft een voorstelling te zullen bezoeken waarop tijdens de Uitmarkt de aandacht is gevestigd. Driekwart van degenen die zaterdagavond in de Stadsschouwburg naar Djazzex keken, zag die groep voor het eerst - aldus een snelle enquete door presentator Ad 's Gravesande. “De Uitmarkt is bedoeld voor de makkelijk toegankelijke, gratis confrontatie met kunstuitingen die men nog niet kent,” zegt AUB-directeur Arthur van Schendel. De theaterproducent, die het evenement onder vier ogen omschreef als “niet meer dan het verschuiven van papier”, had dan ook toch weer een kraam vol folders ingericht: “Je kunt je nu eenmaal niet permitteren te ontbreken.”

Zo makkelijk is de confrontatie trouwens allerminst. Lange rijen vormden zich weer lang vóór aanvang van vrijwel elke voorstelling, of het nu een pianorecital van Marietta Petkova betrof, een interview met Lieve Joris over haar nieuwe boek, een cabaretoptreden van Lenette van Dongen of een programma met trailers van komende speelfilms in een speciaal gebouwde zaal in de Rijksmuseum-passage. En wie zich bij de buitenpodia niet al vroeg verzekerde van een plaats, moest genoegen nemen met een blik uit de verte - om een glimp van Paul de Leeuw te zien, in een onstuimige tour de chant met Songfestival-zangeres Ruth Jacott als gast, een verre schim van Rob de Nijs, wiens concert zaterdagavond een woord voor woord meezingende menigte trok, of de kruintjes van het fabuleus tokkelende Rosenberg Trio. Het grootste podium van allemaal, middenop de rijbaan die gewoonlijk het Museumplein doorsnijdt, droeg weer de naam van hoofdsponsor Heineken, hetgeen presentator Jack Spijkerman ertoe bracht het publiek te waarschuwen voor rondvliegende glassplinters.

Hoewel de Uitmarkt elk jaar dezelfde taferelen laat zien (dit keer door strenge controle echter zonder de geur van saté!), zijn er ook telkens noviteiten. De aandachttrekkerij der deelnemende instanties gaat steeds verder. Terwijl bijvoorbeeld de acteurs van Toneelgroep Amsterdam zich in de karaoke uitleefden, voerde een groepje collega's namens de Toneelschuur ieder uur een nieuwe aflevering op van een homo-erotische persiflage op de RTL4-serie The bold and the beautiful, met onder meer Cas Enklaar als een voortdurend in zwijm vallende moeder en Olga Zuiderhoek, vervaarlijk met haar mondhoeken trekkend, als een neurotische Sally. Het leverde geëexalteerd-komische staaltjes rederijkerstoneel op, die de betrokkenen zich in hun reguliere voorstellingen zelden veroorloven. En in het Stedelijk Museum leidde Rudi Fuchs een serie talkshows als een volleerd presentator die, in gesprek met Frits Becht over diens mega-tentoonstellingen, onbedoeld ook commentaar leverde op de Uitmarkt: “De kans dat de kunst in het kader van het amusement terechtkomt, is natuurlijk niet gering.” Becht beaamde het: er zijn grenzen.

Wie zich een Cultureel Jongeren Paspoort aanschafte, kreeg ter plekke de kans de kop van Jut te raken - dat is de kermiskant van de Uitmarkt. Anderzijds kreeg Djazzex dit jaar de door een jury van jongeren toegekende CJP-prijs, waarvan het geldbedrag (5000 gulden) door het gezelschap werd geschonken aan het Aids-fonds.

Zestien jaar geleden begon de kunstenmarkt op het Leidseplein. Nu is het uitgroeid tot een evenement op het Museumplein met uitlopers naar de Leidseplein-theaters. De vraag naar de ruimtelijke begrenzingen van de Uitmarkt blijft vooralsnog onbeantwoord. Evenals de vraag naar de lokatie van volgend jaar. Dat de Uitmarkt dan eveneens plaats heeft in het laatste weekeinde van augustus, staat echter al vast. En ook dat er dan weer een half miljoen bezoekers op af zal komen.