Visuele herinnering verloopt onafhankelijk van gezichtsvermogen

Berusten het gezichtsvermogen en het vermogen om beelden in de herinnering terug te roepen eigenlijk wel op hetzelfde mechanisme? Italiaanse onderzoekers plaatsen daar vraagtekens bij.

In Nature (15 juli) berichten ze over een patient, die aan een beroerte een beschadiging aan de rechter hersenlob overhield. Merkwaardig genoeg heeft deze patient sindsdien grote moeite om zich beelden 'vanuit de linker ooghoek' in herinnering te roepen, maar in het dagelijks leven kan hij alles wel normaal zien. Psychologen en neurologen staan voor een raadsel.

Het was al bekend dat mensen die lijden aan de zogenaamde halfzijdige verwaarlozingssyndromen, meestal ontstaan na een ernstige beschadiging aan de rechter parietale hersenkwab, nog maar in een 'halve wereld' lijken te leven. In de linkerhelft van hun blikveld zien ze allerlei voorwerpen over het hoofd, zelfs bij normale hoofd- en oogbewegingen en een vrij uitzicht. Meestal valt deze toestand, die hemianopie wordt genoemd, niet zo op, omdat de meeste betrokkenen tevens blind zijn aan het linkeroog. Niet-blinde hemianopie-lijders leren snel genoeg om meer hoofd- en oogbewegingen te maken dan normaal.

Een klassiek experiment om mensen op hemianopie te toetsen werd in 1978 bedacht door onderzoekers uit Milaan. Ze vroegen aan patienten, die jaren aan de Piazza del Duomo hadden gewoond, om vanuit hun herinnering het plein te beschrijven. Stonden de proefpersonen in gedachten met hun rug naar de kathedraal, dan vermeldden ze veel meer details van de rechterhelft van het plein dan van de linkerhelft. Stond men daarna in gedachten aan de overkant, dan werden er wederom veel meer details van de (nieuwe) rechterhelft, die dus net de linkerhelft van het plein was, in herinnering geroepen.

De nu in Nature beschreven patient, een man van 59 jaar, werd getest 16 maanden nadat hij een beroerte had gehad. Hij had geen problemen met zijn linker gezichtsveld, noch op korte, noch op wat langere afstand. Werd hij echter gevraagd om vanuit zijn geheugen een beschrijving te geven van een bekend plein in Rome, de Piazza dei Cinquecento, dan vergat hij een heleboel details aan de linkerkant. Ook hier werd 'links' vanuit twee denkbeeldige posities bepaald, waarbij de patient in gedachten eerst aan de ene kant van het plein stond en daarna aan de overkant. Via computertomografie werd een beschadiging aan de rechter hersenkwab aangetoond. Kennelijk speelt die een speciale rol bij het oproepen van beelden in de herinnering.

Kennelijk, zeggen de onderzoekers, kan deze patient zich het globale beeld van een voorwerp vormen, maar dat is niet voldoende om er specifieke details correct in te passen. Hoe betrokken de patient zich de Piazza dei Cinquecento nu eigenlijk voorstelt, blijft een raadsel. In elk geval komen er volgens Nature wel steeds meer aanwijzingen dat bij visuele problemen, net als bij de visuele agnosie (waarbij mensen zien zonder te herkennen) de ruimtelijke perceptie en het voorstellingsvermogen zich van verschillende neutrale netwerken bedienen.