De sporen van "Dutch' Squadron 322

De tentoonstelling "Nederlandse Spitfires onder Engelse vlag' is t/m 13 oktober te zien in het Militaire Luchtvaart Museum, Kampweg, Kamp van Zeist in Soesterberg, geopend di t/m vr 10-16.30 en zo 12-16.30.

De bijbehorende catalogus van Wim Lutgert en Bart Sorgedrager "322 Squadron, sporen van zijn verleden, lijnen in zijn geschiedenis', een publikatie van de Sectie Luchtmacht Historie, is alleen tijdens de expositie te koop à ƒ 25.

Het 322-Squadron van de Koninklijke Luchtmacht bestaat 50 jaar. Ter gelegenheid hiervan heeft een van de F-16's waarmee het squadron is uitgerust een jubileumrood staartvlak gekregen. De mascotte van 322 is de grijze roodstaart-papegaai Polly Grey V, vandaar. Morgen wordt, eveneens ter ere van dit tiende lustrum, de tentoonstelling Nederlandse Spitfires onder Engelse Vlag geopend. De expositie is ingericht in het Militair Luchtvaartmuseum in Soesterberg. Onder andere een onlangs opgedoken kleurenfilm, opgenomen tijdens de oorlogsjaren, zal daar worden vertoond.

Daarnaast zal een gelegenheidsuitgave worden gepresenteerd: 322-Squadron, Sporen van zijn verleden, lijnen in zijn geschiedenis. In het boek is naast een biografische schets van de in 1944 omgekomen vlieger Bert Wolters en een overzicht van de recente activiteiten van 322 een opmerkelijke fotoreportage opgenomen. Bart Sorgedrager, neef van Bert Wolters, fotografeerde recent alle oorlogsvliegvelden waarop het 322 "Dutch' Squadron was gestationeerd. Of wat van deze action stations nog restte.

De student Bert Wolters bereikte met enkele vrienden na een tocht door bezet en onbezet Frankrijk, Spanje en Portugal, in 1941 Groot-Brittannië. Daar kreeg hij een opleiding van de Royal Air Force. Het verhaal van Wolters is ge¨llustreerd met foto's, of liever kiekjes, uit het familie-archief. Een hoog "Soldaat van Oranje'-gehalte is hierbij natuurlijk niet te vermijden. Bert met zijn Delftse jaarclubvrienden ("verdomme, het is oorlog'), zijn lidmaatschapskaart van de Zuidfranse Boksvereniging en Bert gezellig op verlof in Londen. Daarbij komt dat de fotobijschriften regelrecht aan het Polygoon Journaal zijn ontleend: Tijdens de opleiding bij de RAF in Groot-Brittannië en Canada werd de recruten een flinke dosis orde en netheid bijgebracht of: Als militair-vlieger kon Bert Wolters zijn voorliefde voor techniek uitleven. Hij volgde met aandacht de verrichtingen van de monteurs en gaf de fabrikant tips om de Spitfire een nog beter toestel te maken.

Dutch Squadron werd voor alle soorten missies ingezet. De tweede helft van 1943 ging nog heen met oefenen vanaf de basis Woodvale bij Liverpool, in 1944 werden Duitse bommenwerpers boven Engeland onderschept en geallieerde bommenwerpers boven Duitsland geëscorteerd. Ook het zogeheten train-busting, het beschieten van treinen, kwam voor. Om deze moeilijke aanvallen te oefenen was op de trainingsbasis Farwood Common een spoor aangelegd. De piloten konden het onbemande treintje dat daarover werd voortgetrokken met hun boordkanonnen beschieten.

Eén dag voor D-Day kregen de Nederlandse Spitfires de witte invasiestrepen op de vleugels geschilderd. Bij de landingen was 322 echter niet betrokken. Hun taak was het om Duitse verkenningsvliegtuigen uit het Zuidengelse luchtruim te weren. In de zomer van 1944 lukte het de Nederlandse vliegers om 110 V-1 vliegende bommen neer te schieten.

Toen 1944 op zijn einde liep was het front zo ver opgeschoven dat de stationering in het Nederlandse Woensdrecht kon worden voorbereid. Op 3 januari 1945 kwam 322 daar aan. Bert Wolters zou dit niet meer meemaken. Hij kwam op 16 september 1944 met een andere Nederlandse "Spit' in botsing. Wolters zag geen kans tijdig uit het neerstortende vliegtuig te ontkomen. Hij ligt begraven in het plaatsje Hawkinge in Kent.

Na Woensdrecht volgden voor 322 nog Schijndel, de vliegbasis Twenthe en Varrelbusch in Duitsland. Op dat laatste vliegveld kwam het nieuws van de capitulatie.

Bart Sorgedrager bezocht alle action stations van het 322ste squadron van zijn oom. Van de Engelse vliegvelden is niet veel meer over. In het Schotse Ayr grazen koeien in het gras dat tussen de gescheurde betonplaten groeit. In Llanbedr, ook in Schotland, neemt het wrak van een Canberra-bommenwerper op de hei langzaam een schutkleur aan. Wel is daar nog een RAF-museum gevestigd. Sommige strips zijn nog in gebruik voor de sportvliegerij. Alleen met braamstruiken overwoekerde bunkertjes doen nog aan spannende tijden denken. Woensdrecht en Twenthe zijn nog steeds vliegbases van de Koninklijke Luchtmacht, Schijndel heeft al in 1945 een agrarische bestemming gekregen.

Varrelbusch is een sportvliegveldje. Aan de wand in de kantine hangt een foto van een Duitse piloot; de begeleidende tekst luidt dat hij met zijn bemanning meer dan 500.000 BRT aan scheepsruimte tot zinken heeft gebracht en daarmee de meest succesvolle gevechtsvlieger ter wereld was.

In het derde deel van de uitgave krijgen de naoorlogse vliegtuigtypes de nodige aandacht. Na de Spitfire werd 322 uitgerust met de Gloster Meteor, gevolgd door de Hawker Hunter en de Lockheed Starfighter. De Spitfires werden nog ingezet bij de politionele acties. De Hawker Hunters in Nieuw-Guinea. De enige actie waarbij Starfighters een rol speelden was bij de ontzetting van de gekaapte trein bij Wijster. Het lawaai van hun nabranders was alleen ter intimidatie bedoeld.

In oktober zullen de F-16's van 322-Squadron hun collega's op de Italiaanse luchtmachtbasis Villafranca aflossen. Polly Grey V gaat mee.

    • Menno Steketee