Overbekende muziek verwerft nieuwe glans bij Chailly en Berman

Concert: Kon. Concertgebouworkest olv Riccardo Chailly mmv Lazar Berman, piano. Programma: P.I. Tsjaikowsky: Eerste pianoconcert; A. Dvorák: Negende symfonie. Gehoord: 21/8 Concertgebouw Amsterdam.

Het Koninklijk Concertgebouworkest is terug van vakantie en speelt zich tijdens repetities en concerten in voor tournees naar Zwitserland, Hong Kong, Taiwan en Japan. Het ten gehore gebrachte repertoire is met Petroesjka, Sheherazade, Uit de nieuwe wereld, de Eerste symfonie van Brahms en de Vijfde symfonie van Tsjaikowsky ook daar populair maar in den vreemde klinkt ook het Adagio van Otto Ketting.

Aaanstaande vrijdagavond speelt het Concertgebouworkest tijdens de Uitmarkt de Vijfde symfonie van Tsjaikowsky, buiten op het Museumplein. Bij het Amsterdamse Zomerconcert van afgelopen zaterdag werd Dvoráks Negende symfonie "Uit de nieuwe wereld' nog voorafgegaan door een al even geliefd stuk: het Eerste pianoconcert van Tsjaikowsky, gespeeld door Lazar Berman, die daarmee zijn debuut maakte bij het Concertgebouworkest.

Aanvankelijk zou Sir Georg Solti de helft van de concerten in het Verre Oosten dirigeren, maar die inspanning is de jetlag-gevoelige 80-jarige maestro door zijn arts ontraden. Chef-dirigent Riccardo Chailly leidt nu de hele tournee en - afgaande op het concert van zaterdag - heeft hij zich kennelijk voorgenomen al dat overbekende werk te laten klinken als was het eigenlijk nieuw. Chailly realiseert dat door het gevestigde klankbeeld te vergeten en routine uit te bannen. Elke passage probeert hij op een bijzonder liefdevolle manier te behandelen, in klank, tempo en balans, waarbij de solerende blazers opvallend de ruimte krijgen.

Zo weet Chailly zelfs in deze twee stukken van Tsjaikowsky en Dvorák een onvermoede rijkdom aan gradaties en contrasten te ontdekken. Opmerkelijk is ook dat Chailly niet het gemiddelde mezzo-forte als basis voor de dynamiek neemt, maar een veel fascinerender piano. Dat werkt een zorgvuldige en delicate aanpak in de hand, kleine crescendi hebben sneller effect en fortissimi kunnen selectiever worden gebruikt. Wat anders al snel banaal klinkt, krijgt op die manier een muzikanteske chic, resulterend in een weelderige maar toch stevige versie van Uit de nieuwe wereld.

De keuze voor de oorspronkelijke versie van Tsjaikowsky's Eerste pianoconcert was ook al tekenend voor deze artistieke instelling. Het beukende akkoordenspel in de introductie maakte hier plaats voor sprankelende arpeggio's: bij Lazar Berman geen hamerende vuisten maar gevoelig vingerspel, zoals ook Horowitz dat deed. En ook verderop ontbrak elke loze bravoure: Bermans Tsjaikowksy onderscheidt zich door goede smaak, verrassende wendingen, impressionistische evocaties en ragfijn tinkelend spel. Zo groeide het middendeel Andantino semplice uit tot het emotionele hoogtepunt met feeërieke poëzie en parelende betovering.