Jagen en gejaagd worden; Een zaterdagavond in Breda

Belangrijk is de eerste aanraking. Een jongen: "Je moet op je intu¨tie vertrouwen. Even in haar bovenarm knijpen. Uit de reactie blijkt: al of niet bingo!' Twee meisjes: "Voordat we uitgaan zijn we uren aan het tutten. Dan trekken we elkaars kleren aan en vragen elkaar: Heb ik hier niet een te dikke kont in?' Je bent jong en je gaat uit. Even meespelen in de videoclip van het gedroomde leven.

Eigenlijk, zegt de jongeman, is Breda op zaterdagavond één groot bronstig Bobbejaanland. Het is koud half negen en de jacht op het Grote Geluk is nog maar net begonnen. Vijfentwintig is Michiel en met zijn clubje vrienden drinkt hij zich moed in, in een daverend tempo. Met veel aplomp laat hij het biljet van honderd gulden dat hij zojuist uit de geldautomaat heeft gehaald, door de ober breken. Zijn gezicht staat wereldwijs: ""Die gaat nog op, vanavond!'' En zo is het elke zaterdagavond.

We zijn in café De Bommel aan de rand van de Grote Markt in het hart van Breda, de middelgrote provinciestad die ook wel bekend staat als Oranjeboom-City. Voordat de reiziger het centrum bereikt, komt hij langs torenhoog gestapelde kratten bier, waarin een ontzagwekkende hoeveelheid flesjes Oranjeboom. Daarnaast staan in strak gelid de vaten. Een flink deel daarvan zal tijdens de volgende weekends in Breda zelf worden genuttigd, de vierkante kilometer rond de Grote Markt heeft de hoogste terrassendichtheid van het land. En waar geen cafés staan, zijn disco's, coffeeshops, Karaoke-bars, Poolbiljart-centra of shoarma-tenten. Direct om de hoek is het homo-honk. In deze Bermuda-driehoek van vertier gaat midden-Brabant op zaterdagavond uit. Met z'n allen en zeer luidruchtig.

""Kom'', had Michiel tegen zijn vrienden gezegd, ""vanavond gaan we meiden versieren.'' Niet dat dat nieuws was, want het voornemen tot "stappen' staat elke zaterdagavond op de agenda. En eigenlijk ook al donderdags en vrijdags. Soms lukt het, met de meisjes. Vaker niet. Michiel studeert in Rotterdam, maar in het weekend woont hij bij zijn ouders. Dan belt hij zijn vrienden en gaan ze op jacht. ""En de jacht'', zegt Michiel naar een liedje van de Tröckener Kecks, ""de jacht is mooier dan de vangst!''

Oerdrift

Het is doorgaans rond half tien, wanneer de eerste dolers door de straten van de stad trekken. In Breda, maar ook overal elders in Nederland. Gestuurd door eenzelfde onpeilbare oerdrift, die op zaterdagavond nu eenmaal sterker is dan anders. Op zaterdagavond komen mensen samen, gaan dansen, of bowlen, uit eten, worden dronken, maken vrienden, maken ruzie, worden vermoord, vermoorden, gaan naar feestjes, roken een jointje, slikken een pilletje, luisteren naar muziek, en worden verliefd - net als op alle andere dagen, maar op zaterdag gebeurt dat met meer hartstocht. De menselijke soort toont zich op zaterdagavond van zijn meest rudimentaire kant: of het nu de Grote Markt in Breda betreft, het Rembrandtsplein in Amsterdam, een Karaoke-bar in Okinawa of de disco in Ulan Bator. Als we de drempel van het uitgaansleven overschrijden, stappen we allemaal in dezelfde werkelijkheid, op zoek naar dezelfde drankjes, dezelfde plaatjes en vooral: met dezelfde bedoelingen.

De zaterdagavond geldt als de avond van ons recht op plezier. En dat is wat ze ook in Breda, op grote schaal komen opeisen: fight for your right to party! Voor Michiel en zijn vrienden is zo'n feestje toch vooral: meisjes. ""Klopt'', zegt Dylan, een vijfentwintigjarige blonde jongen, die volgens eigen zeggen een zekere reputatie als versierder heeft. Met alle consequenties van dien: ""Het is mij geregeld overkomen dat ik na het vrijen een post-ejaculaire depressie overhield. Als de lustgevoelens zijn bevredigd, vraag je je plotseling af: Wat doe ik hier?'' Die zucht naar meisjes verklaart Dylan uit zijn Casanova-complex. ""Meisjes overkomen mij gewoon,'' legt hij uit. ""Dan heb ik net een week of twee een nieuwe vriendin waar ik heel verliefd op ben, en dan beland ik zomaar in bed bij een ander. Als je net een nieuwe liefde hebt, tja, dan loop je toch de hele dag aan seks te denken. Dat straal je uit, denk ik. Dan maak je heel gemakkelijk contact.''

""Weet je wat het is'', oppert Ilona (23), die ook op het terras zit, ""jongens zijn in de war. Ze weten niet meer zo goed hoe ze meisjes het hof moeten maken. Daarom doen ze nu allemaal heel lomp.'' Ze bedoelt: volgooien en ( Hé, hallo, ben je net zo lief als je eruit ziet?) aanleggen. ""Kijk, als je een jongen leuk vindt,'' zegt ze, ""dan maakt het niet uit wat hij zegt. En als het sowieso al een domme lul is, tja, dan maakt het ook niet uit wat hij zegt.''

Het loopt tegen half elf. We worden opgeschrikt door het eerste vrijgezellenfeest dat deze avond langs trekt. Het zal niet de laatste keer zijn. Zo te zien zijn het verpleegsters. Ze hebben een schrift bij zich en vragen voorbijgangers daarin met lippenstift een mondafdruk te tekenen. Op de bruid staat te lezen: ""Snoep van mij nou het nog kan, vanaf vrijdag doet dat mijn man!'' Als ze voldoet aan het gemiddelde, is ze 28,4 jaar (in 1980 was de gemiddelde leeftijd waarop een Nederlandse vrouw huwt nog 24,5 jaar) - haar man is dan 31,1 jaar (in 1980 nog 27,4 jaar). Maar het huwelijk is natuurlijk niet de inzet bij al die jongens en meisjes, die nu als opgeschrikte bijen rond de Grote Markt zwermen - dat is hooguit de angst voor een eenzame zondagochtend.

""Het maakt natuurlijk wel uit wat je zegt'', zal Dylan later die avond zeggen. ""Er zijn duizend manieren om te versieren, maar wat nog steeds heel goed werkt is: je gevoelige kant tonen. Dat wist Casanova natuurlijk ook al. Soms loopt het enigszins uit de hand. Dan vertel je een meisje in een café dat het een beetje een treurige dag voor je is. Hoezo, vraagt ze. Nou, zeg je dan, ik heb net gehoord dat mijn beste vriend sero-positief is. En dat was ook wel zo, alleen dat nieuws was al maanden oud. Ik gebruikte het gewoon om dat meisje te versieren.'' Hij neemt nog maar eens een biertje. Zijn zevende.

Gevaarlijk leven

Boy meets girl in de jaren negentig. In vergelijking met de jaren vijftig is de gemiddelde leeftijd waarop de eerste co¨tus plaatsheeft, verschoven van 22,5 jaar naar 17,3 jaar. Seks met liefde wordt geprefereerd, zeggen de jongens, seks zonder liefde is algemeen geaccepteerd. ""Het hoort er nu eenmaal bij.''

We moeten dat zo zien, leggen ze uit. Als je naar de bioscoop gaat, zie je al die spectaculaire reclames, waarin de hitsige hoofdpersonen op safari gaan in Afrika, wild water varen in Frans-Guyana of een yuppen-appartement in New York betrekken: het gevaarlijke leven gevisualiseerd. De videoclips op MTV zijn één lange parade van oogverblindende jongens en meisjes, zingend en al, verstrengeld in liefde en body culture. En wij, sukkels, wij hebben het idee dat het grootste deel van ons bestaan in overtolligheid voorbij gaat. Daarom trekken we er op zaterdagavond op uit - als de hoofdpersoon in onze eigen speelfilm. Het wrange verschil tussen droom en werkelijkheid verdwijnt in de alcohol. Dan zijn we even Mickey Rourke aan de bar, of Madonna op de dansvloer. Zo ontpopt het weekeinde zich als een grote Karaoke-happening: even spelen we mee in de videoclip van het gedroomde leven, even kruipen we in de huid van een ander; een mooier, geestiger, sexier iemand. En het versieren? Dat is een niet geringe impuls voor ons zelfrespect, dat de rest van de week zo onder vuur ligt. Zegt Michiel: ""Als je de volgende ochtend haar naam vergeten bent, geen probleem. Dan noem je haar toch gewoon de hele dag lieverd.''

Uit een enqûete die het studentenblad SUM vorig jaar organiseerde, bleek dat 25 procent van de ondervraagden in de twaalf maanden voorafgaand aan het onderzoek met meer dan één partner geslachtsgemeenschap had, waarbij moet worden opgemerkt dat studenten gemiddeld tien jaar later trouwen dan lager opgeleiden en langer de tijd hebben om te experimenteren. Landelijk ligt het gemiddelde voor heteroseksuele mannen op 11,1 sekspartners tijdens het leven - voor heteroseksuele vrouwen is dat aantal 3,9. In SUM werden andere voorbeelden aangehaald, al blijft het natuurlijk de vraag hoe representatief zo'n steekproef is. Een 21-jarig meisje sprak over zes partners in het afgelopen jaar, waarmee ze gemiddeld 10 keer per maand naar bed was geweest. Een 24-jarige jongen telde zeven vriendinnen, en over zijn seksleven was hij zeer tevreden: gemiddeld had hij, naar eigen zeggen, vijftig keer per maand geslachtsgemeenschap. De consumptie van seks stond voor hem ongeveer gelijk aan dat van de dagelijkse diepvries-pizza.

Toch blijkt uit onderzoek van Amerikaanse psychologen, zoals aangehaald in het standaardwerk Liking, Loving & Relating van Susan en Clyde Hendrick, dat juist in het laatste decennium de hunkering naar romantiek en liefde onder jongeren sterker is dan ooit tevoren. Voordien werden relaties vooral gezien in de sfeer van het vormen van een economisch eenheid of als vehikel voor de voortplanting, maar inmiddels heeft, op de golven van de onbeperkte welvaart, het idee postgevat dat relaties in de eerste, en misschien wel enige, plaats bedoeld zijn voor ons ons eigen geluk. ""De romantische liefde wordt gezien als ideologie'', schrijven de Amerikaanse psychologen. Die ideologie bevat elementen als "liefde op het eerste gezicht', "liefde overwint alles' en "echte liefde duurt het langst'. Het is dan ook niet vreemd, concluderen ze, dat de meeste relaties na verloop van tijd spaak lopen. We willen allemaal te veel.

Ilona's vriendin Bibi: ""Eén keer ben ik aangenaam verrast. Kreeg ik een bos rozen thuis bezorgd. Bacchus, stond erop. De groeten van een jonge God. Ik had geen idee van wie dat kwam, totdat ik de vrijdag erop in het café werd aangesproken: "Hé hallo, heb je deze week iets ontvangen?' Nou, tegen zoveel romantiek was ook ik natuurlijk niet bestand.''

Elf uur tien. Het jachtterrein verplaatst zich van buiten naar binnen. Voor de bezoekers van café De Bommel is dat common knowledge. De deur van het damestoilet is gereserveerd voor anonieme poezie:

"Kijken, of hij kijkt,/ en als hij kijkt,/ niet kijken!'

Op het herentoilet een stoere mannentoon: "Sex is like Nike/ I just do it.'

Aids

De komst van Aids heeft aan de woeste wals der wellust maar weinig veranderd in Nederland. Volgens recente cijfers vrijt vijfentachtig procent van hetero's met wisselende seksuele contacten nog steeds onveilig. ""Aids. Je weet ervan, maar daar blijft het grosso modo bij.'' Ja, ze hebben weleens een condoom op zak. En nee, prettig vinden ze zo'n ding niet, leggen de jongens uit. ""Eigenlijk is het tamelijk stom. Ik heb ook weleens meegemaakt dat een meisje mij drie maanden later plotseling opbelde. Ik moet met je praten, zei ze. Bleek ze zwanger! Nou ja, een hoop gedonder natuurlijk. Achteraf was het dus: schijnzwanger. Een jaar later zag ik haar weer. Achter de kinderwagen. Ze had een vriend gevonden en direct maar een kind gemaakt. Volgens mij wilde ze zich wanhopig binden.''

Maar mogen ze nu even loeren? In het café is aan alle randvoorwaarden voldaan. Het licht is gedempt, het geluid van de muziek aangezwollen. De tent is volgepakt. Het tijdstip is aangebroken om de deals voor de verdere avond te sluiten. De geroutineerde versierder weet: in de disco is door het lawaai geen zinnig woord te wisselen. Oppikken geschiedt dan ook bij voorkeur in het café, waar de geur van honderd soorten parfum en after shave versmelten met die van zweet, rook en bier.

Vrienden op pad spieden aldus, leggen ze uit. Eerst staan ze in een kring, ze drinken een biertje. Is er een aardig meisje in de buurt, dan verandert de kring in de vorm van een hoefijzer, waarvan de uiteinden (""Hé, hallo, wil je iets drinken?'') gemakkelijk contact maken. Belangrijk is ook: de eerste aanraking. ""Weet je welke film je eens moet gaan zien!'' en dan ter onderstreping even in haar bovenarm knijpen. ""Uit hoe ze reageert'', zegt Dylan, ""weet ik direct: al dan niet bingo! Dat voel je, het is je intu¨tie waarop je moet vertrouwen.'' Geroutineerd zwaait hij naar een nieuwe arriveé - het meisje reageert niet. ""Nou ja, het gaat natuurlijk ook weleens mis.''

Mis ging het ook weleens bij Ilona en Bibi. Na enig aandringen dissen ze op uit het calamiteitenboek-der-liefde, wat er gebeurt wanneer je meegaat met de vriend van de broer van de barkeeper. De rampzaligste cold shoulder die zij kennen: ""Na veel vijven en zessen had een jongen een meisje versierd. Ze gingen naar huis om te vrijen. Na gedane zaken gingen ze onder de douche. Hij zei: Ik hou niet van lange relaties. Je moest zo direct maar weer gaan.''

Ze ging. Er is een tijd geweest dat je voor zoiets met pek en veren werd besmeurd of achterstevoren op een ezel door het dorp werd gejaagd, maar thans heeft ieder zijn eigen moraal, en het is maar afwachten of versierder en prooi er dezelfde mores op na houden. ""Romantiek'', mijmert Ilona, ""èchte romantiek is zeldzaam. Dat overkomt alleen maar anderen. Het mooiste verhaal dat ik ken is van een bevriend stel. Voordat ze iets kregen, reisden ze samen iedere dag per trein naar Eindhoven, ze zaten altijd in dezelfde coupé. Hij vond haar leuk en zij hem, maar ze spraken nooit met elkaar, tot op een dag de trein terug vertraging opliep en hij haar voorstelde een kop koffie te drinken. Nu zijn ze nog steeds bij elkaar. Ze wonen zelfs samen. Ik kies, lijkt het wel, altijd de verkeerde: de jongen van de snelle seks.''

Club hopping

Uitgaan is vooral: de angst dat het elders leuker is. In café 1 sta je stoer naar het plafond te turen, terwijl in café 2, misschien wel de frivoolste types een feestje vieren. Om die angst te onderdrukken is het zogeheten club hopping uitgevonden. Het is een trektocht langs de disco's, als het vollopen is voltooid, en de zucht naar de andere kunne op het kookpunt is. Wie het wordt, doet dan allang niet meer ter zake, als het maar iemand wordt.

Rond middernacht neemt het hoppen een aanvang. ""Party Time!'' roepen de jongens op straat. Het studentikoze publiek gaat van café De Bommel rechtstreeks naar De Graanbeurs. "Geen sportkleding gewenst', staat boven de ingang. Wat ze bedoelen is: verboden toegang voor matjes. Die gaan maar naar The Swing - een tent, zo blijkt later, met stroboscopen op ooghoogte. De clientèle bestaat er vooral uit allochtone jongeren en voetbalsupporters, degenen die veroordeeld zijn tot de onderste sport van de sociale ladder. Zoals in iedere stad vormen de diverse uitgaansgelegenheden een hiërarchisch bepaald traject. Bij De Graanbeurs zijn twee zalen. In de ene ("Spock') draait men oorverdovende house-muziek. In de tweede zaal is het een geroutineerde mix: disco, hard-rock, funk en soul. Alles dansen dat de klok staat. En dat dansen doe je in deze narcistische tijden vooral met jezelf. In een poging de luidruchtige muziek te overstemmen, geeft een hip jaren-zestig-achtig meisje in flarden antwoord op een vraag over haar neusbel - een oorknopje door de neusvleugel. Het antwoord is nogal teleurstellend. ""Welnee'', schreeuwt ze, ""dat knopje zit helemaal niet door mijn neus. Het zit gewoon met lijm vast. Ik draag het alleen maar in het weekeinde, hoor.'' En verder houset ze weer. Ze wordt vanaf de zijkant allerwegen bekeken, en ze weet het.

Sociaal-psychologen hebben er vaak op gewezen dat de magneetwerking van de een op de ander zich in alle mogelijke verschijningsvormen aandient (veel overeenkomstige, of juist aanvullende kwaliteiten, bewondering voor status en/of bezigheden), maar hier, in het nachtcircuit, geldt de wet: Mooier is beter. Billen en borsten worden in volle omvang getoond. De hot pants uit de jaren zeventig zijn weer terug. Lange gewaden met diepe splitten idem. Op de buik bungelen money belts. ""Sexy kleren? Dat is nu juist part of the fun'', giechelen Jessica (21) en Manon (20). ""Voordat wij uitgaan zijn we uren aan het tutten. Dan trekken we elkaars kleren aan. Dan vragen we elkaar: Zeg, heb ik hier niet een te dikke kont in? Je moet er op zo'n avond natuurlijk wel leuk uitzien. Niets is zo vervelend om te voelen dat je niet geaccepteerd wordt.'' En, nog een wet: nooit, maar dan ook nooit zoenen in de tent waar je vaak komt. Het zou je kansen de volgende keer maar verminderen, vertellen de meisjes.

""Jongens zijn tegenwoordig heel erg op haar'', vult Michiel aan. ""Paardestaarten. Gel-koppies. Permanentje voor de matjes. Gek word je ervan!'' Zelf zien ze er volstrekt casual uit en dat toont in het nachtleven eigenlijk maar saai. ""Ja, maar wij hebben onze natuurlijk charme'', proberen ze zich eruit te bluffen.

Lelijkerd

Het is nu ver na middernacht en bij de FEBO-friethal worden de kosten/baten-analyses gemaakt. Het zijn vooral De Kanslozen die zich er voeden. ""Altijd hetzelfde gedonder'', weet een aangeschoten jongen (""Bert, uit Breda''), terwijl hij en passant een aantal kalfsvleeskroketten naar binnen werkt. ""Leuke meisjes hebben op de een of andere manier altijd een lelijke vriendin. Als je die negeert, gaat ze door het gesprek heen krijsen. En als je via die lelijkerd contact probeert te leggen met de leuke, laat de lelijke je niet meer los. Zo is het altijd wat.'' En daar krijgt hij dus honger van, zegt hij.

Even verderop, in dancing De Lendte, is het nog rustig, eerder te vroeg. Dan zie je dat niets zo leeg is als een lege disco. Het meisje met de neusbel vertoont zich hier nooit: ""Ben je gek? Daar komen alleen maar Sjonnie's en Anita's'', zegt ze monter. En dan ook nog op leeftijd, zo blijkt. De vaste jongens zitten alvast aan de bar. Ze drinken sto¨cijns hun biertjes. Rond enen was de bel gegaan - het sein tot een spontane gedaanteverwisseling. Ze mogen dan wel thirty something zijn, maar ze willen nog wel een kansje wagen. Je hebt ook oudere acteurs die er nog best mogen wezen. Rechtop gaan ze zitten. Buik in! Verwachtingsvolle blikken richting deur. Als de nieuwe gast de portier gepasseerd is - het is Willem maar - zakken ze weer in. Ver na halt twee stroomt het eindelijk vol. Wat zich in deze club verzamelt, is vaak al een avond onderweg. Uitgelopen mascara, afgezakte beha-bandjes en verwaterde gel-kuiven. Dancing De Lendte is eigenlijk café De Laatste Kans. De angst voor de eenzame zondagochtend is aangejaagd tot paniek en vervolgens omgeslagen in berusting; alleen de echte volhouder koestert nog enige hoop. ""Er is,'' zegt een mevrouw aan de bar, wier make-up de kraaiepootjes niet langer kan verhullen, ""in Nederland een groot probleem. Oudere mannen, mannen van mijn leeftijd, zijn òf gelukkig onder de pannen òf hebben tegenwoordig een jongere vriendin. Ik ken zo al vier mannen met een leuk, jong kippetje. Dat betekent dus, dat er acht anderen ongelukkig zijn. Reken maar uit. Vier vrouwen van mijn leeftijd en vier jonge mannen die hun leeftijdgenoten zien weggekaapt. Dus eigenlijk ben ik een heel sociaal persoon. Ik heb zowel jonge als oude minnaars.''

Ze kan om haar eigen wijsheid niet lachen. Michiel, Dylan en de overige vrienden ook niet, ze willen weg. ""Dooie boel. Ouwe lijken.'' Het is bij drieën. De verhalen van de avond spelen door het hoofd. De conclusie is evident: dit keer geen jachttrofee. ""Eigenlijk'', observeert Michiel, ""is Breda op zaterdagavond helemaal niet zo'n bronstig Bobbejaanland.'' Maar er is troost. ""Niets fleurt een avond zo op als straks, thuis, de gebakken eieren met spek.''