"Waggonbau moet blijven, maar Begemann is geen serieuze koper'; Rusland heeft vele miljarden schuld aan moderne fabriek in Ammendorf

AMMENDORF, 31 JULI. Deze week woensdag hadden ze met ruim 2000 man met verstrakte gezichten bij elkaar gezeten in de gigantische hal waar de treinwagons worden voorgesorteerd naar de lakstraten. Ze hadden geluisterd naar de krachtige taal van de minister van economische zaken van de deelstaat Saksen-Anhalt. Die had gezegd dat “onder geen voorwaarde” de Ammendorfse vestiging van de Deutsche Waggonbau A.G. (DWA) voor de streek verloren mag gaan. Voorzitter Rainer Knothe van de ondernemingsraad had gesproken van een “bittere strijd”, die te wachten staat. Sterft Ammendorf dan sterft de regio, jammerde een pamflet.

Ammendorf is een wijk van Halle, een wat vreugdeloze stad in het Oosten van Duitsland met grauwe aftandse gebouwen. Op een muur staat gespoten: No niggers. Er loopt toevallig een neger langs.

De vestiging van DWA in Ammendorf is met 2.700 arbeidsplaatsen de grootste van de vijf produktiebedrijven van het concern. Daarnaast zijn er nog drie toeleveringsbedrijven. Samen waren ze vorig jaar goed voor een omzet van bijna 2 miljard mark. Ze leverden in dat jaar 1.400 personenwagons en 2.400 goederenwagons af. Ze hebben 9.700 personeelsleden, maar het aantal arbeidsplaatsen verdwijnt als sneeuw voor de zon. Voor de Duitse eenwording in 1989 waren het er nog ruim 25.000 geweest. DWA is één van de laatste grote staatsbedrijven die door Treuhand nog geprivatiseerd moeten worden.

De Nederlandse Begemann Groep zou verwoed jacht maken op DWA. Begemann zou het bedrijf willen koppelen aan de eigen vervoerssector (1.700 personeelsleden) die aandrijvingen maken voor kranen, trams en metro's. Die sector is nog winstgevend, wat van andere Begemann-activiteiten niet meer gezegd kan worden.

Maar welke naam er tijdens de protestbijeenkomst in de Ammendorfse DWA-vestiging ook viel, die van Begemann werd niet één keer gehoord. “Begemann”, zegt vakbondsleider Günter Lorenz van IG Metall in Halle, “wordt niet als serieuze koper gezien. Die heeft immers zelf financiële problemen. Ook DWA-voorzitter Peter Witt heeft ons dat gezegd en die had het weer van de Treuhand.” Bij de Treuhand kan men de beweringen van Lorenz niet bevestigen, noch of Begemann een serieuze overnamekandidaat is.

DWA Ammendorf maakt personenwagons. Vorig jaar waren het er nog 982, die met uitzondering van wat kleine leveranties aan China en Mongolië terechtkwamen in Rusland. Met die 982 treinwagons dekte DWA bijna tweederde van de Europese produktie, ook die in West-Europa.

Vorig jaar nog werd in Ammendorf een nieuwe volledig geautomatiseerde fabriek in gebruik genomen. “Wij maken”, zegt Volker Schmidt van de ondernemingsraad, “de goedkoopste en beste treinwagons in Europa. Deskundigen die ons bedrijf bezoeken - ook mensen van Begemann - roemen het als het modernste bedrijf dat ze ooit zagen. Een wagon met slaapplaatsen kost 875.000 mark en daar kan geen ander bedrijf tegenop.”

bpMaar er is één probleem: de Russen betalen al enige tijd de rekeningen niet meer, zelfs niet de rente op de vele miljarden marken schuld. De regering in Bonn is tot nog toe niet bereid om via de maatschappij Hermes bankkredieten voor leveranties aan de Russen te verzekeren opdat ze de Duitse wagons kunnen blijven betalen. Dat is ook de oorzaak van de onrust onder het personeel. In 1994 is ruim 500 miljoen mark garantiekrediet nodig.

xpMet nauwelijks verholen trots gaat Schmidt voor bij een wandeling door het bedrijf. Daar staan de naar verse lak ruikende vehikels hoog op hun wielen. Men waant zich in de rijtuigen als reed men door een barre Russische tajga. In het personeelscompartiment staat een oven die volgens Schmidt een wereldprimeur is omdat hij (voor de verwarming en voor warm water) zowel op elektriciteit als op kolen en hout kan worden gestookt, wat mooi is meegenomen, mocht men onverhoopt in een eindeloos winters woud stranden. De wagons zijn bestand tegen een temperatuur van 60 graden onder nul. Als enig bedrijf in Europa zegt Schmidt heeft men een testinrichting. Daarin worden de treinwagons vier uur lang tot een snelheid van 220 kilometer per uur beproefd op hun deugdelijkheid. In één van de hallen staat het nieuwste paradepaard, de WBX-slaapwagen, die in september op de Leipziger Messe zal pronken. De leveranties aan Rusland gaan ondanks de wanbetalingen gewoon door, want men wil - zeker omdat de Westeuropese markt een overcapaciteit heeft - het Oosten niet verliezen.

In juni werd arbeidstijdverkorting ingevoerd; eerst één, nu twee dagen per week. De dagproduktie is daardoor gehalveerd tot twee wagons. Op de dag van het bezoek heerst er in het immense bedrijf dan ook een bijna angstaanjagende stilte.

“Er wordt”, zegt vakbondsleider Lorenz, “met DWA een smerig spelletje gespeeld”. Volgens hem is er sprake van een complot waarin Siemens, die zich op dezelfde markt beweegt, de hoofdrol speelt. “Siemens wil DWA overnemen om ons vervolgens de nek om te draaien. Dan is men de belangrijkste concurrent kwijt en dat is aantrekkelijk gezien de overcapaciteit op de Westeuropese markt.”

ALs andere kandidaatkopers worden genoemd AEG, de Zweeds-Zwitserse combinatie Asea Brown Boveri (ABB) en het Frans-Britse consortium General Electric Company (GEC) en dan natuurlijk Begemann. Die naam begon een half jaar geleden te circuleren, zegt Schmidt maar in de Duitse pers is er nauwelijks over gerept.

De voorkeur van vakbond en ondernemingsraad gaat uit naar GEC. “Die maken”, aldus Lorenz, “de rijtuigen voor de hoge snelheidstreinen en dat is een groeiende markt. Een deel van de produktie zou DWA best kunnen overnemen want daar is het bedrijf flexibel genoeg voor.” Even flexibel als het volgens hem en Schmidt is om tram- en metrostellen te gaan maken voor de binnenlandse, voornamelijk Oostduitse markt.

“Komen de kredieten via Hermes er niet”, zo zei woensdag de bedrijfsleider van DWA Ammendorf tijdens de protestbijeenkomst, “dan komen we in acuut gevaar”. De werknemers, onder wie een aantal Mozambikanen, hadden stilletjes zitten luisteren. “De mensen zijn niet eens boos meer. Ze zijn vooral gefrustreerd. Ze weten dat zij een speelbal zijn van de politiek in Bonn, van Siemens die in Bonn veel meer invloed heeft dan wij en van de Treuhand”, aldus Schmidt. De frustratie werd verwoord in een met algemene stemmen aangenomen motie. “Wij zullen ons met alle beschikbare middelen teweer stellen als Bonn Hermes kredieten blijft ontzeggen. Het gaat erom een zeer modern bedrijf voor de toekomst te behouden”, luidde de tekst.

Lorenz en Schmidt zeggen dat bij niet-inwilligen van de eisen tot een bedrijfsbezetting wordt overgegaan. “Het zal een testcase worden. Na de Wende hebben we bijna alles verloren en er nauwelijks iets voor teruggekregen. In Halle alleen al liep het aantal arbeidsplaatsen in drie jaar terug van 55.000 naar 18.000. De werkloosheid heet officieel 14 procent te zijn maar er is veel verborgen werkloosheid waardoor ik het op 40 tot 50 procent houd”, aldus Lorenz. Het aantal inwoners liep met 25.000 terug tot 290.000. Zij zoeken hun heil bij de “Wessis” die ze feitelijk zo zeer verachten of in ieder geval wantrouwen. Tijdens de protestbijeenkomst had een DWA-werknemer het als volgt uitgedrukt: “Onder de Russen was het erg, maar onder de Wessis is het nog erger geworden”. Lorenz tenslotte: “We waren na de Wende blij met onze vrijheid maar daarna zijn we behoorlijk belazerd. Als het om zaken gaat dan houdt de vriendschap op.”