Takarazuka: vrouwentheater voor vrouwen

Miljoenen Japanse vrouwen bezoeken jaarlijks het Takarazuka Theater, waar alle rollen door vrouwen gespeeld worden. Het theater, waar mannen niet gewenst zijn, in 1914 door spoorwegmagnaat Ichizo Kobayashi opgezet, is zo'n succes dat begin dit jaar een nieuw en groter theater in het gelijknamige Japanse kuuroord geopend is.

TAKARAZUKA, 31 JULI. “Maki-san, Maki-san!” roepen vrouwen uit het publiek. Zojuist heeft hun lievelingsspeler, met jongensgezicht en kortgekipt haar, vol overgave zijn hartstocht voor het theater bezongen in de musical Hemel en Hel. Ichiro Maki speelt Robert, een slungelige Newyorkse producent van een operette over Jacques Offenbach. In de zaal zijn tweeduizend huisvrouwen in vervoering geraakt. Schoolkinderen op de luttele staanplaatsen kijken verbouwereerd toe. Deze vrouwen lijken in niets op hun moeders.

Ichiro Maki - Ichiro is een jongensnaam - is een van de sterspelers van het gezelschap, dat geheel uit meisjes en jonge vrouwen bestaat. Jongens zijn er niet welkom. Het is wel eens geprobeerd, vlak na de oorlog, maar het publiek accepteerde hen niet. In de Japanse esthetiek is geen enkele man zo mooi als een vrouw die een man speelt, schreef Ian Buruma in zijn onovertroffen Spiegel van de Zonnegodin. Zoals in het Kabuki-theater geen enkele vrouw zo mooi is als een man die een vrouwenrol speelt.

Het Takarazuka Theater, in het gelijknamige kuuroord, is een theater van vrouwen, voor vrouwen, met op het toneel de ideale man: onbedreigend, onwerkelijk, mooi als in een droom. Het plot is simpel, nadenken is niet nodig, zitten in je paarspluche stoel is voldoende. Wat is er mis aan twee uur lang wegzwijmelen? vroeg laatst een Japans toneelschrijver en fan van Takarazuka aan het kritische weekblad Da Capo.

Het is inderdaad fascinerend om te zien hoe de meisjes van Takarazuka jongensrollen spelen. De poses zijn perfect, de mimiek is weergaloos, de gebaren zijn als echt. Puur, eerlijk en mooi zullen de spelers zijn, zo had de grondlegger van het theater, spoorwegmagnaat Ichizo Kobayashi, het bedacht. In 1914 richtte hij het gezelschap op. Tien jaar later was het theater gebouwd, in Takarazuka, eindstation van zijn spoorweg uit Osaka, de Hankyo-lijn. Huiskleur van het bedrijf is paars, alles in en om het theater dus ook. Begin dit jaar werd het reusachtige nieuwe theater, aan de rechteroever van de rivier die het stadje doorsnijdt, geopend; het oude ernaast wordt afgebroken. Volgens manager Kobayashi is het gebouw met zijn lichtroze bepleisterde muren en bruinrood dak genspireerd op een Spaanse kerk.

Voor de "studentes' is de opleiding folterend lang en streng. Elk jaar doen 1800 meisjes uit heel Japan de test voor de Takarazuka Muziekschool. Slechts 40 slagen voor dansen, zingen, acteren en schoonheid. Anders dan bij het publiek zijn onder de "studentes' mannen- en vrouwenrollen even populair. Waarom meisjes graag jongensrollen spelen? Manager Koichi Kobayashi: “De een omdat zij zegt: ik wil twee seksen voelen in mijn lichaam. De ander omdat zij nu eenmaal de geschikte lichaamslengte heeft.” Net dezer dagen wordt weer gesproken over het toelaten van jongens, maar daaraan kleeft volgens hem een probleem: “Jongens zijn echt jongens.”

Het Paarse Paradijs treedt behalve in de zalen van het eigen theater, ook regelmatig op in het Keizerlijke Theater in Tokio en reist sinds 1938 naar het buitenland. Jaarlijks trekken de voorstellingen in Japan bijna twee miljoen huisvrouwen uit het hele land. Elke voorstelling is ver van tevoren uitverkocht. Al op de audities komen duizenden vrouwen af.

Het reportoire kent vier genres: westerse opera vermengd met klassiek Japanse drama uit de Edo-periode (1600-1868), exotische volksdansen uit de hele wereld vermengd met dansen en rituelen uit dorpen over heel Japan, meesterwerken uit de wereldliteratuur op zang, muziek en dans gezet, zoals Rouge et Noir, Manon Lescaut, Wuthering Heights en The Great Gatsby. En ten slotte musicals van Broadway en Londen als Guys and Dolls, Kiss Me Kate, Westside Story, Me and My Girl. Volgens de theaterbrochure allemaal eclatante successen, met optredens in New York, Londen, Parijs en Rio de Janeiro.

Er zijn 350 spelers en bijna evenveel personeel, zoals producers, scriptschrijvers, kleedsters, kapsters, en twee eigen orkesten van elk 35 man. De choreografen zijn altijd vrouwen, van wie de meesten hun carrière als speler zijn begonnen. In totaal zijn er vier gezelschappen van elk zo'n zeventig meisjes en vrouwen - "studentes', want de training gaat door ook al ben je sterspeler geworden. Elk jaar verlaten veertig vrouwen de troupe en worden veertig nieuwelingen toegelaten. Tot je zestigste mag je bij het theater blijven, hoewel er momenteel één uitzondering is, een dame uit 1928.

De vier gezelschappen heten Bloemen, Maan, Sneeuw en Sterren. De ongeschreven regels van de "Paarse Code' die hun leven beheerst, bepalen dat naam, leeftijd, gewicht en de borst-, taille- en heupmaten van de spelers voor het publiek strikt geheim worden gehouden.

Zowel in Japan als tijdens de buitenlandse tournees worden de meisjes strikt afgeschermd van de buitenwereld. Toch is Takarazuka geen klooster, beklemtoont manager Kobayashi. De meeste studentes wonen intern, anderen nog bij hun ouders in bijvoorbeeld het nabijgelegen Osaka. Mannen worden in de woonvertrekken geweerd, op de loodgieter na dan. Vriendjes? Kobayashi: “Dat is niet verboden, maar er is gewoon geen tijd voor.” En als de meiden willen trouwen? “Dan worden ze weggestuurd,” zegt hij gedecideerd - en er snel aan toe te voegen dat dit geen regel is, maar een gewoonte. De directeur is een man. “Altijd geweest.”

Hoe strikt die bescherming is, blijkt na afloop van in de foyer. De eerste voorstelling van deze dag, die om elf uur begon, zit erop. Naast de artiesteningang staat een speelster in gewone kleding, maar nog geschminkt, vrolijk te babbelen met een aantal - uiteraard vrouwelijke - personeelsleden. “Hi!” groet ze. Maar een nader gesprek is onmogelijk, ze wordt onmiddellijk afgeschermd door een haag van personeel. Zo meteen moet ze weer op voor de matinee. Buiten wachten tientallen huisvrouwen geduldig voor de artiesteningang om een glimp van dichtbij van de spelers op te vangen - dromerig, afwezig, gelukkig.