Moslim-leider houdt slag om de arm; Partijen eens over Bosnische grondwet

GENÈVE, 31 JULI. De partijen in de burgeroorlog in Bosnië-Herzogiva, de moslims, Kroaten en Serviërs, hebben gisteravond in Genève een principe-akkoord gesloten over een nieuwe grondwet.

Op voorstel van de VN- en EG-bemiddelaars Owen en Stoltenberg wordt Bosnië in drie republieken ingedeeld, die binnen een unie van "Verenigde Republieken' zullen samenwerken. Het akkoord verplicht de moslims, Serviërs en Kroaten in Bosnië onder toezicht van de VN hun milities permanent te ontwapenen. Moslim-leiders hebben overigens zeer terughoudend gereageerd.

De twee voorzitters noemden de nieuwe grondwet “een deel van een alomvattend vredesakkoord”. Dit weekeinde onderhandelen de Bosnische partijen in de strijd verder over de territoriale indeling van de drie republieken. Bronnen bij de VN verwachten ondertekening van een definitief akkoord op zondag of maandag.

De presidenten van de naburige republieken Montenegro, Servië en Kroatië verlieten Zwitserland gisteravond. De Kroatische president Tudjman zei dat het akkoord over Bosnië ook voldoende houvast bood om alle overige conflicten in ex-Joegoslavië op te lossen. Normalisering van de betrekkingen tussen Servië en Kroatië is volgens Tudjman nu ook mogelijk geworden. Er was volgens hem sprake van een “volledig akkoord” over de toekomst van Bosnië-Herzegovina.

De Servische president Milosevic zei “zeer verheugd” te zijn over het “grote succes” van de vredesconferentie. Volgens Milosevic is het akkoord “de grootste stap die tot nu toe in het vredesproces is gemaakt”. De Bosnische moslim-president Izetbegovic waarschuwde echter dat er alleen sprake was van een “voorlopig akkoord”. Hij noemde de territoriale indeling van de nieuwe Bosnische Unie het “moeilijkste karwei”. Izetbegovic zei dat hij zich niet gelegitimeerd achtte “wat dan ook” te ondertekenen voordat het Bosnische parlement het akkoord ratificeert. Het andere vooraanstaande moslim-lid van het Bosnische presidium, de meer gematigde Fikret Abdic, ook wel als rivaal van Izetbegovic beschouwd, wilde alleen zeggen dat er dit weekeinde verder onderhandeld zou worden. De Bosnische zaakgelastigde Mustafa Bijedic sprak van een “leeg voorstel”. Volgens de voorzitters van de vredesconferentie is het Bosnische presidium echter definitief door de bocht.

In Sarajevo sloten de militaire commandanten van de strijdende partijen gisteren na een acht uur durend overleg een onmiddellijk staakt-het-vuren. Volgens de Belgische VN-generaal Briquemont zullen vanaf morgen de legerleiders elkaar dagelijks ontmoeten om de details uit te werken. De VN-troepen is een ongehinderde doortocht beloofd.

Gisteren is er in Genève de hele dag druk uitgeoefend op de Bosnische regering om akkoord te gaan met het voorstel van Owen en Stoltenberg. Een VN-diplomaat sprak van een “zeer spannende en gevaarlijke situatie” die “per uur” veranderde. Berichten over een definitief "nee' van de moslims tegen het voorstel wisselden af met officiële ontkenningen van het voorzitterschap. Izetbegovic blijft onderhandelen, was de boodschap van de VN-woordvoerder tot gisteravond. Tegen het begin van de avond kwam Tudjman met het verlossende woord dat een akkoord was bereikt, onmiddellijk gevolgd door een officiële bevestiging van de leiding van de VN/EG-vredesconferentie.

Pag.5: Serviërs en Kroaten blij met vredesplan

De Kroatische president Tudjman stemde gistermiddag al vroeg in met het voorstel en zei dat de internationale gemeenschap de weigerachtigen dan maar tot aanvaarding moest dwingen. Ook de Serviërs en de Bosnische Serviërs waren van begin af ingenomen met het voorstel van Owen en Stoltenberg. Het Bosnische presidium ging de onderhandelingen gisteren daarentegen in met een hele reeks amendementen. Die waren allemaal gericht op het versterken van het centrale gezag van de Unie-regering. De Bosnische leiding wilde onder andere het begrip "republieken' vervangen door "eenheden'. President Izetbegovic wilde ook harde garanties voor het geval de Bosnische Serviërs of Kroaten aansluiting zouden zoeken met Servië of Kroatië. De moslims zouden dan de internationale rechtspersoonlijkheid van de staat Bosnië moeten kunnen overnemen.

VN-diplomaten verweerden zich gisteren fel tegen het verwijt van de moslims dat met een driedeling van Bosnië de etnische zuiveringen werden gelegitimeerd. Het oorspronkelijke voorstel omvat het recht van vrij verkeer en vrije vestiging tussen de Republieken, zo luidde een deel van de verdediging. Er komt ook geen grenscontrole. Daarmee zou een precieze territoriale, en dus etnische, indeling van minder belang worden. Ook wordt de inwoners van de Unie bezitsherstel beloofd van al die goederen die hen door etnische "zuivering' zijn afgenomen. Is dat niet mogelijk dan zullen de slachtoffers worden gecompenseerd, zo luidde de verdediging. Er werd in Genève ook opgewezen dat geen enkele republiek de Bosnische Unie mag verlaten zonder toestemming van alle betrokkenen en van de Veiligheidsraad.

Het was gisteren nog onduidelijk hoe de nieuwe grondwet van de Unie van Verenigde Republieken van Bosnië-Herzegovina er precies zou gaan uitzien. De Unie zal worden geleid door een collectief, bestaande uit de leiders van de drie republieken die elkaar om de vier maanden als Unie-president zullen afwisselen. De Unie wordt de alleen-verantwoordelijke voor buitenlands beleid en internationale handel. De afzonderlijke republieken mogen echter toch zelfstandig internationale verdragen sluiten, zolang dat niet ingaat tegen de belangen van de Unie.