Lokale lastenstijging

GEEF DE GEMEENTEN meer fiscale armslag, adviseerde een commissie onder leiding van fiscalist prof. De Kam bijna een jaar geleden aan de regering.

Die commissie bepleitte een uitruil tussen het rijk en het lokaal bestuur waarbij de gemeenten minder rijksuitkeringen ontvangen in ruil voor een verschuiving van de belastingdruk van nationaal naar lokaal niveau. Daar zit veel in, want op het ogenblik worden de gemeenten te veel door het Rijk financieel betutteld. Een eigen financieel draagvlak is een belangrijke voorwaarde voor noodzakelijke bestuurlijke hervormingen.

Maar verdienen de gemeenten de gevraagde armslag? Dat valt te betwijfelen als we afgaan op een recent onderzoek van de Consumentenbond waaruit enorme stijgingen van de lokale heffingen en belastingen blijken. Deze vallen niet af te doen als een incidentele uitschieter. Volgens het CBS zijn de lokale lasten de afgelopen drie jaar met niet minder dan 38 procent toegenomen.

Van deze stijging kwam het merendeel voor rekening van de reinigings- en rioolrechten. Wij berekenen alleen maar de milieukosten door, zeggen de gemeenten en ze wijzen op nieuwe ontwikkelingen zoals gescheiden vuilophaal en extra filters op de verbrandingsovens. De Nederlandse burger wil best betalen voor het tegenhouden van dioxine-neerslag, maar de verdubbeling van de milieubelasting vormt niet de hele verklaring van de gesignaleerde stijging. De gemeenten zijn niet verheven boven meeliftgedrag: onder de dekmantel van stijgende milieukosten is het verleidelijk ook de onroerend-goedbelasting op te krikken. Daarbij komen af en toe moeilijk te rechtvaardigen lokale verschillen in de gemeentelijke lastendruk.

HET AUTONOME karakter van althans een deel van de lastenstijging vormt een symptoom van een dilemma in het openbaar bestuur. Een gemeentebegroting is onderworpen aan toezicht door het college van Gedeputeerde Staten van de provincie. Maar deze toetsing wordt beperkt door de politieke keuzevrijheid van het democratisch gekozen plaatselijke bestuur. Dit bestuur heeft zijn eigenaardigheden. Zo is tussen gemeenteraad en wethouders geen sprake van een dualistische - controlerende - verhouding; juridisch gezien zijn zij één pot nat.

De bestuurlijke oriëntatie van de gemeenteraad gevoegd bij een traditie van afspiegelingscolleges werkt niet in de hand dat de lastenstijgingen onderwerp vormen van politieke strijd; deze worden eerder afgedekt. Dat maakt het voor de burgers niet gemakkelijker in het stemhokje hun ongenoegen kenbaar te maken. De lokale belastingen en heffingen zijn niet inzichtelijk voor wie er geen dagwerk van maakt. Onder de formule-De Kam wordt dat helemaal een probleem, want dan komen er nog de nodige nieuwe varianten van lokale belastingen bij.

ALS DE GEMEENTEN meer armslag wensen, dan doen de politieke partijen er goed aan bij de gemeenteraadsverkiezingen volgend jaar te beginnen meer duidelijkheid te bieden over hun lokale prijskaartjes. En over de bewaking daarvan.