CARTOGRAAF

In zijn overigens uitstekende brief van 24 juli naar aanleiding van mijn bespreking van de stadsplattegronden van Jacob van Deventer twee weken eerder, noemt P. D. M. Latour ""[...] de Spaanse bezetter [...]'' een verbazingwekkende zinsnede.

Ook schrijft hij: ""Spanje was geen bezetter''. Heel wat bewoners van de Spaanse Nederlanden zouden dat een verbazingwekkende stelling hebben gevonden. In 1543, om maar een voorbeeld te noemen, hadden de Spanjaarden 40.000 man in het terrein moeten brengen om het Hertogdom Gelre definitief aan zich te onderwerpen. Op 7 september moest de Hertog van Gelre zich in Venlo (toen nog deel van Gelre) letterlijk en figuurlijk aan de voeten van Keizer Karel de Vijfde werpen. Hoezo, geen bezetter? Wel van Gelre in ieder geval. In 1561 had Filips II zijn troepen weliswaar uit de Nederlanden weggehaald, maar na de beeldenstorm (1566) kwamen ze onder leiding van Alva weer terug.

Verderop in Latours brief staat: ""Evenmin bestond er tussen 1555-1575 een eensgezinde afkeer van het bestuur van Filips II.'' Nee. Maar is dat een argument om Van Deventer vrij te pleiten van samenwerking met de vijand? In 1572 werd het opstandige Mechelen, de woonplaats van Van Deventer, zeer hardhandig onder Spaanse heerschappij teruggebracht. (En, behalve Mechelen, ook Naarden, Haarlem en Zutphen.) Van Deventer nam daarop de benen en verhuisde naar Keulen om ver van de opstand rustig verder te kunnen werken aan de voltooiing van zijn geheime kaarten voor de Spanjaarden. Iets moet hem toch niet helemaal lekker hebben gezeten.

Ook wijst Latour erop dat de Opstand in 1575 (het jaar van Van Deventers overlijden) beperkt bleef tot Holland en Zeeland. Wat is de relevantie van die vaststelling, als Van Deventer ook daar alle steden in kaart had gebracht? Hij tekende de nette edities toen de oorlog al begonnen was, nadat de Geuzen Den Briel hadden genomen, nadat twee vertrouwelingen van de Prins van Oranje in Brussel waren onthoofd, na nog veel meer. Dat hij zijn zeer gedetailleerde kaarten van de opstandige gewesten, samen met de kaarten van Mechelen, Zuphen en nog veel meer plaatsen, vervolgens leverde aan degenen die de opstand probeerden te onderdrukken, had, impliceert Latour, ""'weinig of niets met geweten of ethiek te maken''. Dat waag ik te betwijfelen.