Sleutel van toekomst stelsel ligt in Parijs; "EMS heeft geur van Titanic'

AMSTERDAM, 30 JULI. Het oordeel was snel en vernietigend. Gistermiddag om 14.11 maakte de Duitse centrale bank bekend dat het belangrijkste rentetarief, het disconto, ongewijzigd zou blijven. De spanningen die de afgelopen weken het Europese Monetaire Stelsel (EMS) hebben beheerst werden niet door het toverstafje van de Bundesbank weggewuifd. Om 14.12 uur verklaarde de valutahandel het EMS dood. “Het EMS heeft de geur van de Titanic”, zei de verbijsterde handelaar in Londen. “De kansen dat het EMS zal sneuvelen schat ik nu op 70 procent”, zo zei de Franse econoom. “Het einde van het EMS is nu een reële optie”, aldus de Nederlandse valuta-expert.

De chaos die terstond om zich heen greep en de valutamarkten nog steeds beheerst, leek het pessimisme van de handelaren te onderstrepen. Interventies van centrale banken volgden elkaar in hoog tempo op, politici schoten hun munten verbaal te hulp, op de beeldschermen van de handelaren vertoonden grillige grafieken het tumultueuze verloop van de koersen.

De chaos is acuut en onmiskenbaar. Steunmaatregelen lijken het krakende EMS niet langer meer te helpen tegen de aanzwellende kracht van de financiële markten. Die dwingen keer op keer de beslissing af, nu devaluaties in de laatste drie jaar politiek te gevoelig zijn gebleken voor een vrijwillig besluit. Gisteren hebben de centrale banken voor naar schatting 20 miljard Duitse mark gentervenieerd om de zwakke EMS-munten in het zadel te houden. Vanmorgen moet dat nog meer zijn geweest. Maar dergelijke bedragen vallen in het niet bij de omzetten op de valutamarkt, die gemiddeld per dag tegen de biljoen dollar bedragen (ruim 1.900 miljard gulden).

De crisis in het EMS weerspiegelt het gebrek aan eensgezindheid in het monetaire beleid van de aangesloten lidstaten. De verleiding om de begrotingsdiscipline en een strak monetair beleid te laten varen in ruil voor het aanzwengelen van de economische groei is het laatste jaar alleen maar groter geworden. Zeker nu de pariteit met de Duitse mark al twee jaar een te hoge rentestand dicteert. Verschillen in economische groei en monetair beleid drijven de Europese munten uit elkaar. De daardoor veranderende onderlinge wisselkoersen zouden volgens de oorspronkelijke afspraken soepel moeten worden doorgevoerd met herschikkingen in het EMS. In plaats daarvan moeten de munten keer op keer tegenstribbelend over de rand worden geduwd.

Nu de verhouding tussen Franse franc en Duitse mark op het spel staat, dreigt het hart van het stelsel het te begeven. De sleutel voor de toekomst van het stelsel ligt sinds gistermiddag dan ook in Parijs.

Pag.11: Twijfel over de waarde van het EMS neemt toe

De regering-Balladur moet een antwoord verzinnen op de aanhoudende druk die de valutahandel nu uitoefent op de franc. Steunaankopen door de centrale banken van onder andere Nederland, Duitsland, België en Frankrijk vormen de eerste verdedigingslinie voor de bedreigde munt, maar na een etmaal interventies bevindt de Franse munt zich nog steeds in de gevarenzône.

Voor de Fransen resteren drie opties. Een renteverhoging zou de franc aantrekkelijker maken en de speculatie kunnen luwen, maar is gezien de zwakke Franse economie - met een verwachte werkloosheid dit jaar van ruim 12 procent - niet aantrekkelijk en volgens veel economen zelfs onaanvaardbaar. Zes toonaangevende Amerikaanse economen van het Massachussetts Institute for Technology (MIT) hielden gisteren juist een krachtig pleidooi voor een renteverlaging om de Franse economie een broodnodige impuls te geven.

De Fransen zouden hun munt ook kunnen devalueren, als onderdeel van een herschikking van alle EMS-munten die in de loop van dit weekeinde zou kunnen plaatsvinden, of de franc moet vrij gaan zweven en luidt daarmee het einde van het EMS in.

Een herschikking van de Europese valuta binnen het EMS zou geheel in lijn zijn met de geest van het systeem - een stelsel van stabiele maar flexibele wisselkoersen. Bovendien zou een herschikking van de munten stroken met de afspraken die de EG-lidstaten en hun centrale banken hebben gemaakt na de acute crises van vorig najaar. In de nasleep van de September-crisis - die leidde tot het vertrek van het Britse pond en de Italiaanse lire - kwamen de resterende EMS-partners overeen dat in de toekomst sneller tot aanpassing van de onderlinge koersen over te zullen gaan. Maar in plaats van een koele economische beslissing zijn devaluaties een politieke halszaak geworden. Een devaluatie betekent politiek gezichtsverlies en tot nu lieten regeringen zich alleen door de valutahandel daartoe dwingen, als het echt niet anders kon.

Of de Fransen zich aan hun EMS-beloften zullen houden is dus nog maar zeer de vraag: Balladur heeft eerder verklaard dat zijn regering geen devaluatie van de franc zal meemaken.

Als Balladur zijn politiek vn de "franc fort' niet laat varen dan is het EMS ten dode opgeschreven: de Franse munt moet dan het stelsel verlaten. Balladur staat voor de keus: redt hij de franc en zijn eigen carrière, of redt hij het EMS en de Frans-Duitse-as? “In valutakwesties geldt dat hoe luiddruchtiger een Europese politicus zijn standpunt verdedigd, hoe sneller hij ervan zal afwijken”, oordeelde vanmorgen een valuta-analist in Londen die zijn kaarten had gezet op een devaluatie van tussen 4 en 7 procent, nog dit weekeinde.

Op de achtergrond rijst de vraag of het EMS nog wel de moeite van een reddingsoperatie waard is. Twee landen (Groot-Brittannië en Italië) hebben het EMS al opgegeven. Twee landen (Nederland en Duitsland) varen wel bij het huidige systeem. De overige deelnemers raken soms (België) of veelvuldig (Spanje) met hun munt in de problemen. In plaats van stabiliteit garandeert het EMS al bijna een jaar lang tumult en valuta-onrust.

Daar komt nog bij dat de prijs die voor het EMS wordt betaald hoog en voor sommigen onaanvaardbaar is. De Duitse mark is de sterkste munt in het stelsel. Wie zijn valuta daaraan wil koppelen moet beleggers een even hoge of hogere rentevergoeding betalen als de Duitsers doen. De hoge rente die zo nodig is voor de verdediging van de Europese wisselkoersen staat een economisch herstel echter in de weg, oordelen de MIT-economen. En dat kan Europa zich, gezien de snel stijgende werkloosheid nu eenmaal niet langer veroorloven.

Een wereld zonder EMS zou daarentegen betekenen dat het Europese bedrijfsleven dat niets liever ziet dan stabiele, betrouwbare koersverhoudingen, weer wordt geconfronteerd met onzekerheid. “De prijs die bedrijven moeten betalen om zich in te dekken tegen koersrisico's zou bij een ondergang van het EMS snel omhoog schieten”, waarschuwt een Nederlandse bankier. Bovendien, zo voert hij ter verdediging van het stelsel aan, staat tegenover de onrustige maanden sinds september vorig jaar vijf jaren waarin de monetaire samenwerking wel leidde tot een stabiel klimaat.

Ondergang, of zelfs een tijdelijke opschorting van het EMS, zou bovendien de weg naar de Europese Monetaire Unie (EMU), het Europa met één munt, bemoeilijken. De vingeroefening in monetaire discipline en eenstemmig economisch beleid, die met name de laatste drie jaar tegen hoge kosten is gedaan, zou dan tevergeefs zijn geweest.

Het centrum van ons melkwegstelsel, waargenomen op een golflengte van 20 cm met de Very Large Array in New Mexico. De radiostraling uit dit gebied is afkomstig van hete gassen en snelle elektronen en wijst op een roerig verleden. De centrale, spiraalachtige structuur heeft een diameter van ongeveer 13 lichtjaar. Precies in het midden er van bevindt zich de compacte radiobron Sgr A*.