MORIHIRO HOSOKAWA; Verrassende edelman

TOKIO, 30 JULI. Ze had zoëven in de auto gebeden, verklapte ze gisteravond op haar persconferentie. “Ik ben zo verrast. Alles gaat te snel. Ik maak me zorgen omdat hij premier wordt in zo'n roerige tijd.” De beeldschone Kayoka Hosakawa had gewoon niet geweten dat haar echtgenoot regeringsleider zou worden van Japan. “Ik denk dat er dingen zijn die ik nog moet leren.”

Lord noemden ze hem, toen hij gouverneur was van Kumamoto, de provincie op het zuidelijke eiland Kyushu. Lord, omdat hij de achttiende generatie is van het beroemde geslacht Higo, de samurai's die in de zestiende generatie ook al een premier hadden voortgebracht. Dat was de grootvader van Morihiro Hosakawa, prins Fumimaro Konoe, minister-president van 1937 tot 1939 en van 1940 tot 1941. Tegen diens wil werd hij door de militairen de oorlog in geduwd, zo staat het vandaag beschroomd in alle Japanse kranten.

Als edelman, oud-journalist, oud-lid van het Hogerhuis, oud-gouverneur en voor zijn 55 jaar opmerkelijk jong ogend, zal alleen al zijn verschijning op het wereldtoneel demonstreren dat Japan is veranderd. De beelden die gisteravond het meest op de televisiekanalen werden vertoond, waren die van de hartelijke tête à tête met president Clinton, tijdens diens bezoek aan de wereldtop van de G-7 in Tokio. De eerste en de tweede supermacht hebben de "jongste' leiders van de hele wereld, zo leek wel de boodschap.

Wie is Hosokawa? Als altijd maakt hij een erg kalme indruk. Gedistingeerd klinkt als een cliché, maar zo op iemand dit adjectief van toepassing is, dan wel op hem. Op een foto vandaag in de Japanse ochtendbladen staan Tsutomu Hata (57) en hij, Hata ontwapenend lachend, als een kleuter zo blij, Hosokawa met twee handen de hand van Hata schuddend, hartelijk, innemend, maar gereserveerd.

Als gouverneur van Kumamoto maakte Hosokawa zich onsterfelijk verdienstelijk met een grandioos project. Na een bezoek in 1987 aan de internationale architectuur-tentoonstelling in West-Berlijn, initieerde hij een soortgelijk project in zijn provincie: Artpolis. Tientallen jonge Japanse architecten, die om hun wilde ideeën nooit een opdracht kregen, mochten opeens van alles ontwerpen: een openbare wc, een museum voor strips, een poppentheater, een politiebureau, een kilometerlange brug over een rivier, een collectief woonhuis voor jonge meiden en "betaalbare' appartementen voor gewone Japanners. De bouwwerken staan over de hele provincie verspreid en zijn stuk voor stuk van een adembenemende schoonheid.

Zijn hele leven lang heeft de aristocraat Hosokawa gewone stervelingen verrast. Verwaten, zouden kleinburgers zulk gedrag noemen. In Japan bestaat nog een levendig ontzag voor de samurai, de edelmannen die in glorie voortleven in films, op het toneel en in de literatuur. Toen Tokio eens door felle droogte kampte met een watertekort, gelastte de Lord van Kumamoto dat de waterleiding in Nagato-cho, het regeringscentrum in Tokio, terstond moest worden dichtgedraaid, “zodat politici in geen honderd dagen meer een bad kunnen nemen.” Want: “Tenzij zulke dingen gebeuren, zullen bureaucraten en politici niet serieus de problemen oplossen waarmee het alledaagse Japan heeft te maken.” Wie zoiets durft te zeggen in het hiërarchische Japan, heeft recht van spreken.

Toen Hosokawa twee termijnen in het Hogerhuis had uitgezeten, weigerde hij zijn trouwe kiezers resoluut een derde termijn. Hooghartig? Welnee. Kernachtig verwoordde hij zijn motief, dat als motto voor zijn aanstaande regering zou passen: “Wie te lang aan de macht blijft, wordt corrupt.”

Vorig jaar verliet hij de Liberaal-Democratische Partij, waar hij eens de beschermeling was van premier Tanaka, de eerste Japanse premier die niet had gestudeerd aan een beroemde universiteit, erger nog: die van arme komaf was en nouveau riche was geworden, dus van meet af aan werd geminacht door de verwaande en verwende elite. Hosokawa studeerde in Tokio aan de katholieke universiteit van de Heilige Sophia, in 1914 opgericht door de Jezuëten, waarna hij redacteur werd van de "linkse' Asahi Shimbun, de op een na grootste kwaliteitskrant van Japan.

Woensdagavond, een dag voor zijn officiële nominatie, dineerde Hosokawa op uitnodiging van de Japanse filmmaker Hiroshi Teshigawara in een Frans restaurant in Tokio. Hosokawa trad eens op in een van diens films. Aan de Yomiuri Shimbun zei Teshigawara vandaag: “Er werd de hele avond alleen over kunst gepraat. Ik houd van dat non-politieke aspect van hem”.