Ministers en Kamer bekennen onmacht over Bosnië

DEN HAAG, 30 JULI. Met de bekeerling GroenLinks voorop, dat drie jaar geleden tijdens de Golfoorlog geen enkele militaire inzet duldde, heeft een grote meerderheid van de Tweede Kamer de regering gisteren tijdens een spoeddebat gevraagd om een harder militair optreden van de Verenigde Naties in Bosnië. Geweld moet nu eindelijk eens met geweld worden beantwoord, zo klonk het in een verder leeg Kamergebouw waar drie commissies - van buitenlandse zaken, defensie en van ontwikkelingssamenwerking - drie ministers ondervroegen over de toestand in Bosnië.

Waar is de geloofwaardigheid van de blauwhelmen nog als zij lijdzaam blijven toezien wanneer zij door de verschillende facties in de burgeroorlog in Bosnië onder vuur worden genomen? Hun commandanten geven iedere keer op televisie aan dat zij van plan zijn volgende keer wel iets te ondernemen als tegenactie. Hoe kunnen de noodzakelijke hulpgoederen op de plaats van bestemming komen als zelfs "breiende moedertjes' in staat zijn de konvooien van de Verenigde Naties tegen te houden?

Minister Kooijmans van buitenlandse zaken was bereid de boodschap van de Tweede Kamer over militaire tegenacties van de VN-troepen over te brengen aan de secretaris-generaal van de Verenigde Naties. Ook de regering is van mening dat de VN militair slagvaardiger moeten zijn.

De Veiligheidsraad heeft al weken geleden bepaald dat de VN maatregelen met alle middelen mogen nemen om humanitaire hulp op de plaats van bestemming te krijgen. Maar tot nu toe ziet de Hoge Commissaris voor de vluchtelingen van de VN, mevrouw Ogata, geen heil in militaire acties. Een tank die op een mijn loopt kan toegangswegen dagen versperren, zeker als het weer straks opnieuw slechter wordt en wintervoorraden in Bosnië moeten worden aangelegd.

Minister Ter Beek van defensie plaatste na het drie uur durende debat een forse kanttekening bij die oproep tot tegengeweld van de Kamer. Natuurlijk, ook “zijn handen jeukten”, er stonden machtige militaire middelen, waaronder tachtig geallieerde vliegtuigen in Italië en op vliegdekschepen in de Middellandse Zee, klaar om de VN bij te staan. Maar als de internationale gemeenschap verdeeld bleef over de opdracht aan de militaire commandanten, dan konden de militairen vóór- noch achteruit.

Voor Ter Beek was het nog steeds niet duidelijk tot welke acties de leden van de Verenigde Naties en de EG-landen met name bereid waren. Hij had dus veel begrip voor de doemscenario's van generaals en admiraals, als opdrachten zo vaag bleven en politieke besluitvorming tot weinig concreets leidde. Maar zijn mannen stonden klaar en hij verwachtte dat secretaris-generaal Boutros Ghali maandag toestemming zou geven voor precisiebombardementen vanuit de lucht om de veilige zones en het VN-personeel te beschermen. Na die eerste goedkeuring zou de commandant van de VN-troepen in Bosnië zelf om luchtsteun kunnen vragen.

Waarom, zo vroeg VVD'er Blaauw zich emotioneel af, kon het Westen geen luchtbrug op Sarajevo beginnen, zoals dat in het verleden wel mogelijk was voor West-Berlijn. “West-Berlijn was ons toen wél veel waard. Als Sarajevo valt kunnen we onze kindskinderen niet in de ogen zien.” Bijna alle sprekers drongen er bij minister Pronk van ontwikkelingssamenwerking op aan om maximale steun te verlenen voor humanitaire hulp, met name op het gebied van energie- en watervoorziening. Ook zou Nederland zich moeten inzetten voor transportcapaciteit door de lucht. Minister Pronk zal enkele tientallen miljoenen guldens uit zijn begroting vrijmaken voor noodhulp.

Falen de militaire middelen, dan zou opnieuw bekeken moeten worden of het wapenembargo tegen de Bosnische moslims niet moet worden opgeheven, zo meende de Kamer. Minister Kooijmans vroeg zich af of dat nog wel effect zou hebben op een moment dat de landkaarten worden ingekleurd op het vredesoverleg in Genève. Als de Bosnische moslims opnieuw bewapend zouden worden, zou de humanitaire hulpverlening nog meer in gevaar kunnen komen.

Hij beloofde te proberen om de EG druk te laten uitoefenen op de onderhandelaars in Genève zodat de moslimbevolking geen vredesplan krijgt opgedrongen. Maar de EG-ministers blijken nog niet bereid om in een spoedzitting bijeen te komen om dat signaal gezamenlijk af te geven.

Tot slot vroeg een groot aantal Kamerleden of Nederland niet zou moeten zoeken naar nieuwe politieke partners nu het gezamenlijke buitenlandse beleid van de EG in Bosnië faalt. Maar niemand gaf tijdens de bekentenissen van gezamenlijke onmacht van regering én parlement aan welke partners dat dan zouden moeten zijn. En over de nieuwe partners uit moslimlanden in de militaire alliantie kwamen al meteen een aantal vragen.

Minister Kooijmans had geen bezwaar tegen die inzet zolang “betrouwbaar” de opdracht van de VN in Bosnië wordt uitgevoerd. “Het gaat daar trouwens niet om het redden van moslims maar om het redden van mensen.” Na die uitspraak spoedde hij zich naar de kleine gecharterde jet die hem terug zou brengen naar zijn vakantieadres.