WVC onderzoekt behoud collectie zakenman Ritman

ROTTERDAM, 29 JULI. Het ministerie van WVC heeft de Raad voor Cultuurbeheer verzocht te onderzoeken in hoeverre de particuliere collectie van de Bibliotheca Philosophica Hermetica in Amsterdam kan worden geplaatst op de lijst die behoort bij de Wet tot Behoud van Cultuurbezit. Aangezien de fiscus, zoals gisteren bekend werd, inmiddels beslag heeft gelegd op de bibliotheek, wordt volgens een woordvoerster van de Rijksdienst Beeldende Kunst (RBK) in Den Haag, die toezicht houdt op de uitvoering van de Wet tot Behoud van cultuurbezit, een spoedprocedure overwogen, “want het gaat hier om een bibliotheek van wereldbelang”. Een dergelijke procedure is eerder toegepast toen onverwacht belangrijke kunstwerken uit Nederlands bezit bij internationale veilinghuizen werden aangeboden.

De lijst, die bij deze wet hoort, vermeldt circa 170 kunstwerken uit particuliere collecties die in Nederland wèl verhandeld mogen worden, maar die Nederland niet mogen verlaten. De desbetreffende bibiotheek, die vooral vroege handschriften en zeldzame uitgaven omvat op het gebied van de esoterische filosofie, dreigt door schulden van zijn voormalig eigenaar J. Ritman te worden verhandeld. De fiscus verwacht op zeer korte termijn, maximaal twee weken, in overleg met de belastingplichtige tot een oplossing te komen. Daarbij kan onder bepaalde voorwaarden een betalingsregeling op termijn worden getroffen.

Ritman was tot begin april van dit jaar eigenaar van De Stergroep, een onderneming in wegwerpserviesgoed. Op kosten van dit concern kocht Ritman ook ondanks tegenvallende bedrijfsresultaten de laatste jaren kunstwerken aan, met name 17de-eeuwse kunst, oude drukken en manuscripten. Nadat de schuld van het concern bij de ING Bank was opgelopen tot 410 miljoen gulden, zette diezelfde bank begin dit jaar Ritman uit zijn functie. De collectie kwam bij de ING Bank in onderpand. De fiscus legde gisteren beslag op de bibliotheek om te voorkomen dat andere schuldeisers er met het belastinggeld vandoor gaan. Bovendien eist de fiscus nog vijf miljoen gulden van Ritman, BTW die de afgelopen jaren niet zou zijn afgedragen.

Inmiddels heeft de Raad voor Cultuurbeheer aan achttien externe deskundigen, onder meer het Rijksmuseum het Catharijneconvent in Utrecht en de Koninklijke Bibliotheek (KB) in Den Haag, gevraagd advies uit te brengen over het belang van de verzameling van de Bibliotheca Philosophica Hermetica. Half augustus verwacht de Raad deze adviezen in huis te hebben.

“Dat belang is buitengewoon groot”, zegt A.M.T. Leerintveld, chef afdeling bijzondere collecties van de KB. “Ritman kon zich evenals de Paul Getty Foundation permitteren om op internationale markten bedragen van vijf ton tot een miljoen gulden te betalen voor een verlucht handschrift. Daar kwam de KB niet meer aan te pas”. De KB beschikt over de belangrijkste collectie van verluchte handschriften en vroege drukken in Nederland.

Zowel volgens Leerintveld als E.J. Hendrikse van de Raad voor Cultuurbeheer komen uitsluitend delen van Ritmans bibliotheek - in totaal ongeveer tienduizend gedrukte boeken en twee- tot driehonderd handschriften - in aanmerking voor plaatsing op de lijst die behoort bij de Wet tot Behoud van cultuurbezit. “Een particuliere bibliotheek, die de afgelopen twintig jaar is verworven op internationale markten met particulier geld kan nu niet ineens overgoten worden met een nationaal sausje. Daarvoor komen collecties in aanmerking die langere tijd in Nederlands bezit zijn”, volgens Leerintveld. Aangezien Ritman destijds nogal "duur' gekocht heeft, zou een veiling van diens bibliotheek gezien de ongunstige situatie op de internationale kunstmarkt en onder druk van de huidige omstandigheden, relatief lage prijzen opbrengen.