Pijnstillers vóór de operatie beperken de pijngevoeligheid erna

Als er voorafgaand aan een operatie alvast een pijnstiller toegediend wordt, dan heeft de patiënt er na de ingreep een stuk minder behoefte aan.

Dat blijkt uit een onderzoek van het University College London bij 60 vrouwen die een operatie ondergingen. Bij die - overigens gezonde - vrouwen moest de baarmoeder worden verwijderd. De helft van de vrouwen kreeg voorafgaand aan de operatie een kleine dosis morfine, de andere helft kreeg in plaats daarvan een placebo: fysiologisch zout. Na de operatie konden de vrouwen zelf bepalen hoeveel morfine ze wilden. Zij hadden de beschikking over een pompje dat ze zelf konden bedienen om meer of minder morfine in het bloed te krijgen. Het bleek dat de preventieve toediening van 10 milligram morfine de behoefte aan een pijnstiller na de operatie met 27% verlaagde, van 48 milligram naar 38 milligram gemiddeld. Met de preventieve dosis van 10 milligram meegerekend verminderde het morfinegebruik dus niet. Wel voelden de patiëntes zich beter (The Lancet, 10 juli).

Normaal is de omgeving van een wond na een operatie overgevoelig voor elke aanraking. Die zogenaamde secundaire hyperalgesie leidt tot een merkwaardig fenomeen: dingen die normaal helemaal niet pijnlijk zijn kunnen toch een enorme pijnsensatie veroorzaken. Die zogenaamde secundaire hyperalgesie kent iedereen uit eigen ervaring. Zo voelt, als je in de zon verbrand bent, een lauwe douche pijnlijk en een ontstoken vinger doet ook bij een lichte aanraking al heftig pijn. Blijkbaar wordt het zenuwstelsel door een sterke prikkel overgevoelig voor alle andere prikkels.

Uit dieronderzoek is gebleken dat secundaire hyperalgesie na zo'n sterke prikkel kon worden voorkomen door voorafgaand een kleine dosis morfine of een andere pijnstiller toe te dienen. Pijnstillers waren veel minder effectief als ze vlak na de pijnprikkel werden toegediend. Soms was er dan wel tien keer zoveel morfine nodig om eenzelfde effect te verkrijgen. Door voorafgaand aan de operatie een kleine dosis morfine toe te dienen wordt blijkbaar voorkomen dat de schadelijke pijn van de operatiesnede tot het zenuwstelsel doordringt. Die pijnprikkel kan het zenuwstelsel dan niet overgevoelig maken voor allerlei andere prikkels. Er treedt geen verlaagde prikkeldrempel op en er komt veel minder secundaire hyperalgesie voor.

Bij de geopereerde vrouwen heeft men de secundaire hyperalgesie van de huid rond de operatiewond onderzocht door dit gebied met speciale tasthaartjes (Von Frey haartjes) aan te raken. Als er voorafgaand aan de operatie een kleine dosis van een pijnstiller was toegediend bleek het zenuwstelsel veel minder heftig op dergelijke zachte prikkeling te reageren.