Japan in verwarring door nieuw kabinet

TOKIO, 29 JULI. Vliegensvlug zijn de afgelopen 24 uur in Japan nieuwe posities ingenomen. Zelden zullen zovelen hun kameleontische gaven hebben getoond. Het is alsof de komst van de coalitieregering zonder de Liberaal-Democratische Partij, voor het eerst in het 38-jarige bestaan van de partij, de gewoonste zaak van de wereld is. Maar voor anderen is de chaos aangebroken. Zelden zal dan ook de verwarring zo groot zijn geweest als dezer dagen.

De voorzitter van de Keidanren, de machtige ondernemerslobby, had gisteravond al zijn draai gemaakt: “Als de coalitieregering zonder de LDP het antwoord is op de wens van het publiek tot verandering, moeten we dat aanvaarden.” De beleggers begrepen het signaal. Op de effectenbeurs van Tokio schoten vandaag de koersen omhoog, nadat er gisteren nog een mineurstemming had gehangen.

Groot is de verwarring nog onder de media. In de ochtendbladen van vandaag is het ongeloof tussen elke regel te lezen. Opeens lijken de Japanse journalisten te putten uit opgedroogde bronnen. De LDP heeft de macht verloren, en dat is goed te merken. In politieke analyses klinken weliswaar vertrouwde bronnen door, maar ze brengen nu rancune voort, LDP-rancune.

Ook onder de bureaucraten is verwarring troef. Luid weeklagen anonieme bronnen op ministeries vandaag in de kranten over de vaagheid van het voorlopige regeerakkoord - expres vaag gehouden om fricties te vermijden. Alle denkbare problemen worden opgesomd die de coalitieregering straks heeft op te lossen, van handelspolitiek tot buitenlands beleid, van begroting tot het openbaar vervoer. Op het ministerie van landbouw is al alarm geslagen over de gesloten rijstmarkt, want sommige coalitiepartijen zouden voorstander zijn van grootscheepse invoer van rijst, op dit ministerie een onderwerp waarover niet kan worden gesproken.

Op het ministerie van verkeer zitten de bureaucraten met de handen in het haar, want niemand weet hoe het nu verder moet met de uitbreiding van het shinkansen-net. Op het ministerie voor de bouwnijverheid van hetzelfde laken een pak, want niemand weet of de openbare aanbestedingen worden hervormd - voor corrupte bouwbedrijven, corrupte politici en corrupte bureaucraten tot nu toe een onuitputtelijke varkenstrog. Een hoge ambtenaar op het aartsconservatieve ministerie van financiën: “Ik ruik gevaar, want de coalitiepartijen willen de belasting verlagen”.

Soichiro Tahara, schrijver van het boek "De bureaucraten van Japan', zei vandaag tegen het dagblad Mainichi Shimbun: “Er bestaat de angst dat de bureaucraten hun macht zullen versterken over de nieuwe, onervaren regering, maar tegelijkertijd bestaat er de unieke kans om de corrupte banden tussen bureaucraten, politici en ondernemers kapot te slaan”. En een van de hervormingspartijen, die van kandidaat-premier Hosokawa, dringt er inderdaad bij de anderen sterk op aan de "ijzeren drie-eenheid' voorgoed te ontrafelen.

De grootste draai maakte dezer dagen de in de hoek gedreven LDP. In een duizelingwekkende vlucht naar voren omhelsde ze de hervormingsplannen die ze eerst te vuur en te zwaard had bestreden en die leidden tot de scheuring en vervolgens de val van het kabinet van premier Miyazawa. “We kunnen niet toestaan dat een regering zonder de LDP aan de macht komt zonder iets te doen. Dit is de troefkaart van de LDP die met de rug tegen de muur staat”, zei een van de kliekleiders.

De partij, die bijna veertig jaar lang de regering gebruikte voor persoonlijk gewin van haar politici, zal nu de grootste oppositiepartij worden die Japan ooit heeft gekend. Een formidabele oppositiepartij, voorspellen waarnemers, wegens haar historische banden met de ondernemerswereld en de bureaucraten. Een bureaucratie die op haar beurt weergaloos de kunst verstaat politici naar haar hand te zetten. Daarbij zijn de bureaucraten al jarenlang in een stammenstrijd verwikkeld om hun machtssferen uit te breiden.

Alle drie groepen zijn de slaaf geworden van hun kleffe, onderlinge banden. Wat de hersens van de politici hadden moeten doen, deden veertig jaar lang hun handen en voeten, schreef een waarnemer dezer dagen. “Hun hersens degenereerden en hun handen en voeten werden abnormaal groot.”

Of de nieuwe coalitieregering met haar hervormingsplannen de "ijzeren drie-eenheid' weet te breken, moet worden afgewacht. Cynici merken op dat de voorgenomen politieke hervorming van de nieuwe coalitieregering één zekerheid kent: invoering van een ander kiesstelsel begunstigt altijd de LDP en bij de eerstvolgende verkiezingen krijgt weer de LDP de absolute meerderheid.

Morgen kiest de LDP een nieuwe voorzitter, als opvolger van de vorige week afgetreden Miyazawa. Twee kandidaten zijn er, Michio Watanabe (70), oud-minister van buitenlandse zaken en frequent bezoeker van het ziekenhuis (“Ik ben niet zo ziek als sommigen wel zeggen”), en Yohei Kono (56), eerste kabinetssecretaris en rijkste man in de demissionaire regering. De laatste is de grootste kanshebber, want hij heeft de steun van alle klieken, op die van Watanabe na.