'Ik kan u niet verstaan want ik heb mijn lenzen niet in'

Zoals een contactlens onzichtbaar op het oog drijft, zo zit de "oorlens' voor ieder oog verborgen in de gehoorgang. Oorlenzen vangen een variabel magneetveld op dat wordt uitgezonden door een in de kleding verborgen hoorapparaat.

Na de contactlens is er binnenkort de "oorlens': een magneetje dat zonder chirurgische ingrepen in het oor kan worden gebracht en het trommelvlies laat vibreren.

"Slechthorenden dragen niet graag hoortoestellen als die zichtbaar zijn,' zegt Vincent Pluvinage, de Belgische vice-president "internationale operaties' van het Californische bedrijf Resound. "Slechthorendheid wordt nog vaak in verband gebracht met seniliteit. Het dragen van een hoortoestel wordt door de buitenwereld nogal eens genterpreteerd als: praat niet tegen me! Het tweede bezwaar tegen hoortoestellen is dat ze technisch niet altijd aan de verwachtingen voldoen. In de Verenigde Staten draagt slechts een kwart van de slechthorenden een hoortoestel.'

Je verwacht het eigenlijk niet: een fabrikant van hoortoestellen in Silicon Valley, de beroemde chipvallei tussen San Francisco en San Jose. Maar de innige relatie die Resound onderhoudt met de halfgeleiderindustrie is niet zo vreemd als het lijkt: hoortoestellen zijn de laatste jaren hi-tech geworden.

Moderne hoorapparaten zijn gebaseerd op de moderne chiptechnologie. Je kunt hooguit zeggen dat de appel wat ver van de boom is gevallen: Resound dankt haar ontstaan aan onderzoek dat, nu alweer jaren geleden, werd verricht in de laboratoria van Bell Labs aan de Amerikaanse oostkust.

"Veel hoortoestellen zijn verre van perfect,' zegt Vincent Pluvinage van Resound. "Sommige apparaten gaan rondzingen als het geluid te hard wordt afgesteld. Of het geluid wordt niet goed gescheiden weergegeven.' Slechthorenden hebben grote moeite om spraak te verstaan wanneer er in hun omgeving achtergrondlawaai of galm aanwezig is. De verminderde gevoeligheid van hun oor heeft tot gevolg dat geluiden over het algemeen niet alleen zachter, maar ook minder scherp worden gehoord. Bovendien is het gehoorverlies onregelmatig over de geluidsfrequenties verdeeld. De huidige generatie moderne hoortoestellen kan dit probleem maar gedeeltelijk verhelpen. De versterker is opgesplitst in een paar frequentiebanden waarvan de versterking onafhankelijk kan worden afgesteld. Veel van de nog in gebruik zijnde hoortoestellen versterken echter nog teveel omgevingsgeluid.

Om die reden heeft Philips al eens een hoorapparaat ontwikkeld met een sterkere richtinggevoeligheid waardoor spraak ook in een lawaaiige omgeving goed verstaanbaar blijft. Een dergelijk toestel kan omgevingslawaai met gemiddeld 7 decibel verzwakken. De slechthorende moet dan wel een speciale bril met een groot aantal gerichte microfoons dragen, ook als hij geen slechte ogen heeft.

Een andere methode die veel wordt toegepast is de versterking van hoge frequenties. Door filteren kunnen vooral medeklinkers met hoge frequenties beter verstaan worden en kan achtergrondgeluid van verkeers- en machinelawaai, met lagere frequenties, worden onderdrukt.

Omdat voor perceptief slechthorenden de pijngrens gelijk blijft, mogen harde geluiden ook weer niet te veel versterkt worden. Daarom neemt in veel hoortoestellen de versterking af zodra het geluid harder wordt. Dat kan door automatische volumeregeling, het afsnijden van alle harde geluiden ('peakclipping') of door samendrukking van het geluid (compressie).

De EPROM-processor van Resound pakt het nog geavanceerder aan. Hij stelt elke twintig seconden het volume van de lage en hoge geluiden bij; de klinkers en medeklinkers worden via gescheiden frequentiekanalen bewerkt. "Een dergelijke intensieve geluidsbewerking vind je niet in andere hoortoestellen,' verzekert Pluvinage. Resound garandeert een verstaanbaarheid van 92 procent tegen 38 procent bij traditionele hoorapparaten.

Het Personal Hearing System, zo genoemd omdat de EPROM naar individuele behoeften kan worden ingesteld, is een eerste stap op weg naar een heel nieuwe technologie. Pluvinage: "Hoe je het ook wendt of keert, het dragen van een hoortoestel is niet erg prettig. Het moet stevig worden vastgemaakt, er komt oorsmeersel in en veel apparaten vertonen na enige tijd mechanische gebreken.'

Resound wil daarom van het hoorapparaat af waarbij het hoorapparaat in de oorgang wordt gebracht. Dat lijkt een stap terug. Vroeger droegen slechthorenden de elektronica in een kastje onder hun kleding en droegen ze in hun oor alleen een microfoontje dat het geluidssignaal via een draadje kreeg toegeleverd.

Aan de oorlens van Resound zit echter geen draadje en hij is onzichtbaar als hij wordt gedragen. "Er zit geen luidspreker in,' zegt Pluvinage. De oorlens is alleen een klein magneetje in een kunststof membraantje. De elektronica van het hoorapparaat zit in een hanger aan een ketting, of elders in de kleding verborgen. Daarvanuit wordt het opgevangen en bewerkte geluid omgezet in een variabel magneetveld dat het kleine magneetje bij het trommelvlies in trilling brengt. Dat geeft de trillingen op zijn beurt aan het trommelvlies door.

"Wij creëren een magnetisch veld waarin een klein magneetje vibreert dat het trommelvlies in beweging brengt,' zegt Pluvinage.

Aanvankelijk dacht men dat zo'n magneetje alleen zou werken als hij aan het trommelvlies van het middenoor zou worden bevestigd. "Maar dan moet je gaan opereren met alle risico's van dien; je kunt het middenoor beschadigen,' zegt Pluvinage. Lijmen bleek bij verschillende patiënten niet goed te werken. Omdat het epitheliaal weefsel zich vernieuwt liet de lens telkens los. Een groot bezwaar bleek dat echter niet te zijn: de magneet bleef goed functioneren.

En zo ontstond het idee voor de "oorlens' die zonder chirurgische ingreep in het oor kan worden gebracht. "Je kunt ermee zwemmen, douchen en wat al niet meer,' zegt Pluvinage, die bij wijze van experiment al een jaar lang een magneetje in zijn oor draagt. "Voordat we de lens op de markt gaan brengen willen we er zeker van zijn dat hij onder alle omstandigheden goed funcioneert. En dat blijkt het geval te zijn.'

Het te versterken geluid wordt opgevangen door een draadloos microfoontje dat in principe aan elk kledingstuk kan worden bevestigd. Het geluidssignaal wordt na bewerking via een Soundlink-halsband aan de oorlens doorgegeven. Hiertoe wekt de halsband een variabel magnetisch veld op van minder dan 1 Gauss in het audiofrequentiegebied van 100 tot 10.000 Hz. "We komen niet boven 1 MHz uit,' zegt Pluvinage. "Daardoor is er geen sprake van interferentie van andere elektromagnetische velden, die van metaaldetectoren uitgesloten, maar echt storend is het niet. Je hoort alleen een zacht bromgeluid.'

Met de halsband en de oorlens heeft Resound tevens "s werelds eerste voor de omgeving geluidloze walkman ontwikkeld. "Ik maak er vaak gebruik van op bestuursvergaderingen,' zegt Pluvanige. "De secreteresse kan via een intercomverbinding tegen mij praten zonder dat iemand het hoort. Denk ook eens aan de voordelen die dit geeft bij simultaanvertalingen. Met een Walkman sluit je je af van de buitenwereld, met onze technologie kun je gericht luisteren.'

Volgens Resound is de technologie in eerste instantie bedoeld voor mensen met een geringe gehoorbeschadiging (tot 55 dB). Die zullen echter nog wel even geduld moeten hebben, want de oorlens is voorlopig nog niet te koop. "Dat gebeurt pas als alle klinische en ergonomische proeven zijn afgerond,' zegt Pluvinage.

De oorlens zal moeten concurreren met andere gehoorapparaten als het XP peritympane hoortoestel dat Philips dit najaar op de Nederlandse markt wil brengen. Dit is een "normaal' geluidversterkend hoortoestel dat diep in de gehoorgang wordt geplaatst. Hierdoor blijven volgens Philips de akoestische eigenschappen van het buitenoor onaangetast en wordt het luistercomfort aanzienlijk verhoogd, hoewel dit door sommige slechthorenden wordt betwist. Ook kan men met dit hoortoestel niet zwemmen, baden of douchen. Verder moet de patiënt een uitgebreid otologisch onderzoek ondergaan en dient met een siliconenvloeistof eerst een afgietsel van het buitenoor te worden gemaakt.