Felle oppositie in de VS brengt vrijhandelsakkoord Nafta in gevaar; Het economische wonder in Mexico komt op losse schroeven te staan

MEXICO-STAD, 29 JULI. In de hectische tijd tot de presidentsverkiezingen in juli volgend jaar zal de Mexicaanse economie bloot staan aan een groot aantal spanningen, zowel van monetaire als van politieke aard. Cruciaal, zo zeggen waarnemers van de Mexicaanse economie en politiek, is de ratificatie van het Noordamerikaanse vrijhandelsverdrag (Nafta) door het Amerikaanse Congres. Zowel het lot van de Mexicaanse munt, de nieuwe peso, als dat van president Carlos Salinas de Gortari in het laatste jaar van diens zesjarige en enige ambtstermijn, is nauw verbonden met dat van Nafta.

Het verdrag dient op 1 januari 1994 in werking te treden in de drie deelnemende landen, Mexico, de VS en Canada. Maar felle oppositie in de VS tegen Nafta, een recente gerechtelijke uitspraak over de milieucomponent van het verdrag en de dagelijks zwakker wordende positie van president Bill Clintons belangrijkste Nafta-bondgenoot in het Congres, de van fraude verdachte Democratische voorzitter van de Ways and Means Committee van het Huis van Afgevaardigden, Dan Rostenkowski, maken ratificatie steeds onzekerder.

In financiële kringen in de Mexicaanse hoofdstad houdt men de adem in. Hoewel naar buiten toe het Mexicaanse wonder nog volop als zodanig wordt verkocht, willen financiële analisten off the record hun angstgevoelens wel kwijt. “Voor Mexico zijn er twee scenario's”, zegt één van hen, “een rampzalig en een desastreus”. Maar de gloedvolle woorden dan, zowel van Mexicaanse overheidsfunctionarissen als van effectenmakelaars en banken in New York die de Mexicaanse economie van harte aanbevelen aan hun cliënten? De analist: “De beurshuizen, ook de Amerikaanse, staan onder enorme druk van de overheid om vooral niet te negatief over Mexico te oordelen. Zij zijn ook voor hun licentie van de overheid afhankelijk”.

Opvallend is dat politici van de Mexicaanse regeringspartij PRI de laatste tijd terugtrekkende bewegingen maken als het om Nafta gaat. Ook als Nafta niet door mocht gaan, redden we het wel, zo luidt het. Op een bijeenkomst met lokale hoofdredacteuren eind vorige week in de stad Aguascalientes zei president Salinas zelf dat er op 1 januari 1994 “niets magisch of spectaculairs zal gebeuren, en de ontwikkeling van het land evenmin zal afremmen” indien het akkoord niet in werking zal zijn getreden. De president onderstreepte nog eens het succes dat Mexico heeft bereikt met de inflatiebestrijding, waarbij volgens het officiële cijfer de inflatie van juni '92 tot vorige maand op jaarbasis onder de tien procent is gekomen. Een cijfer overigens dat met de nodige scepsis dient te worden bekeken, zoals alle officiële cijfers over de Mexicaanse economie.

Een econoom die onlangs in alle openbaarheid, tijdens een congres in de Chileense hoofdstad Santiago, zijn twijfels over Mexico uitte, is de internationaal gerenommeerde hoogleraar Rudiger Dornbush van het Massachussets Institute of Technology. De econoom van Duitse afkomst was één van de meest prominente sprekers tijdens de ronde-tafelconferentie in Little Rock (Arkansas), toen president Clinton kort voor diens inauguratie gezaghebbende economen een paar dagen liet brainstormen over de toekomst van de Amerikaanse economie.

Tijdens het congres in Santiago schetste Dornbush bij wijze van hypothese het volgende zwarte scenario voor de Mexicaanse economie: Ross Perot, verklaard tegenstander van het vrijhandelsakkoord (“Met Nafta hoor je een geweldig zuigend geluid van banen die naar Mexico verdwijnen”), wint genoeg steun tegen het verdrag in het Congres, een valuta-handelaar als Soros neemt een korte positie op de Mexicaanse peso, chronisch onderbetaalde Mexicaanse werknemers gaan in staking voor hogere lonen. “De ineenstorting van de Mexicaanse economie is een reëel gevaar”, zo waarschuwde Dornbush zijn gehoor van overwegend Chileense zakenmensen.

Na afloop lichtte hij toe: “Er is in Mexico niet voldoende aandacht besteed aan de wisselkoers, de valuta is zo'n twintig procent overgewaardeerd (ten opzichte van de dollar), en dus kwetsbaar. Er spelen zaken als Nafta's goedkeuring door het Amerikaanse Congres, de aanwijzing van een nieuwe Mexicaanse president, de verkiezingen zelf. Dat alles veroorzaakt kwetsbaarheid in een jaar waarin belangrijke valuta in Europa naar beneden zijn geduikeld door het toedoen van speculanten. Je moet jezelf afvragen: is Mexico veilig? En het antwoord is: als het weer goed is wel ja. Helaas is er veel kwetsbaarheid en je moet hopen dat de buitengewone economische hervormingen van president Salinas niet in twijfel worden gebracht door een plotselinge, speculatieve aanval op een zwakke munt”.

De mogelijkheid van zo'n aanval is er elke dag, volgens Dornbush. “Als Nafta misloopt, dan zal de peso kelderen. Dat kan je met grote zekerheid stellen. Als het proces rond Nafta soepel wordt afgewikkeld, dan heeft de peso nog een jaar langer. Als de president een goede opvolger benoemt, ziet de peso er weer een stuk beter uit. Als de verkiezingen makkelijk verlopen, ziet de peso er goed uit. De peso wordt voortdurend kritisch bekeken, net als elke andere valuta. Maar over sommige andere valuta, zoals die van Chili, zou je zeggen: maak je maar niet druk, er kan niets gebeuren. In Mexico heb je een enorm tekort (op de lopende rekening), een behoorlijk overgewaardeerde munt, belangwekkende gebeurtenissen die in het verschiet liggen. Dat is het moment dat speculanten wakker blijven en aan de deur kloppen”.

Dornbush ziet in de nabije toekomst geen verbetering voor het tekort op de lopende rekening, een van de problemen van Mexico. Hij voegt daar zelfs aan toe: de hoge rentetarieven die nodig zijn om de peso te verdedigen, 30 procent op commerciële leningen, veroorzaken een situatie in het bancaire systeem waarbij leningen niet meer worden ingelost. Dat kan je niet lang volhouden. De problemen verspreiden zich. Een overgewaardeerde munt is als een kanker. Je moet vroegtijdig ingrijpen, anders verspreidt het zich door de hele economie. Mexico heeft zichzelf helaas toegestaan in zo'n situatie te geraken. In scherpe tegenstelling tot alle succesverhalen in andere gebieden van de economie''.

Er zijn twee manieren om de overgewaardeerde munt te corrigeren, volgens Dornbush. De eerste is een onmiddellijk pact, een inkomenspact dat de inflatie afschaft, in elk geval reduceert tot op het Amerikaanse niveau. “Dat zou veel vertrouwen geven. De andere is de peso geleidelijk aan te devalueren om in elk geval iets van de verloren concurrentiepositie te heroveren. Dit is veel minder aantrekkelijk, omdat het betekent dat de inflatie zal toenemen in plaats van afnemen. Maar je zit in een impasse en je moet iets doen”.

Waarom blijft Dornbush optimistisch over Nafta terwijl met name in Washington de gedachte opgeld doet dat Nafta al dood is en eigenlijk alleen in leven wordt gehouden dankzij politieke beademingsapparatuur? “Ik ben optimistisch omdat de regering-Clinton totaal is toegewijd aan Nafta. De Amerikaanse regering moet zowel een akkoord over de begroting zien te krijgen als de ratificatie van Nafta. Als ze één van beide verliezen, ziet het er slecht uit voor Clinton. En dat betekent veel. Hij zal al zijn politieke invloed in het Congres gebruiken. Bovendien is de zakengemeenschap hard aan het lobbyen voor Nafta. Er wordt meer informatie verschaft over de gevolgen van het akkoord. En misschien verandert Ross Perot wel van gedachten. Er zijn redenen voor optimisme”.