Een Europese opstand

Het Britse dagblad The Independent heeft maandag zijn voorpagina gewijd aan een "oproep tot redding van Sarajevo'.

Deze oproep bestaat uit drie delen. In het eerste artikel wordt verklaard dat er niet meer dan een extra achttienhonderd soldaten nodig zijn - maar dan met de bevoegdheid tot terugschieten - om de aanvoerwegen naar de stad open te houden. “Je kunt Sarajevo niet redden door er een magische muur omheen te toveren. Niets helpt als er niet de loop van een geweer achter dreigt.” In het tweede wordt nog eens verklaard hoe de belegeraars iedere overeenkomst aan hun laars lappen: “Om tien uur gaat de wapenstilstand in, om zeven over tien dreunen de kanonnen.” Het derde is het hoofdartikel, "De dwaasheid van het verraad van Bosnië', waarin wordt uitgelegd dat een plan tot verdeling zoals dat nu in Genève wordt besproken, geen behoorlijke garantie voor vrede biedt omdat daardoor de moslims, zoals de Tsjechen na München, op hun kwetsbaarst aan de wolven zijn overgeleverd. Zelfs na een wapenstilstand van langere duur, zelfs in een toestand die voorlopig enigszins op vrede leek, zouden de agressors alle mogelijkheden tot hervatting van de "etnische zuivering' in handen houden.

Maar nu is eerst Sarajevo aan de orde. Als de Westelijke machten deze stad niet redden, aldus The Independent, laten ze daardoor weten dat ze hun respect voor, hun steun aan het Handvest van de Verenigde Naties, de Universele verklaring van de rechten van de mens van 1948, de Europese Conventie voor de rechten van de mens uit 1950, en de Verklaring der Verenigde Naties terzake van de burgerlijke en politieke vrijheden hebben opgezegd. Voor de agressors is daarmee de weg naar volgende ondernemingen geopend. Als het Westen nu niet handelt, “zal er geen gordijn van onverschilligheid zo dik zijn dat het ons tegen de gevolgen van onze nalatigheid beschermt”. Tenslotte vraagt The Independent zijn lezers die het met dit standpunt eens zijn, daaraan steun te betuigen. “Public opinion can drive foreign policy.”

Op zichzelf staat er niet veel nieuws op deze pagina, en daarmee is impliciet de noodzaak ervan aangetoond. In bijna twee jaar tweehonderdduizend doden, twee miljoen mensen verjaagd, dorpen in puinhopen veranderd en nu een grote stad die voor onze ogen het lot van Rotterdam, Coventry, Dresden en Hirosjima deelt zonder dat de landen in dezelfde helft van dit kleine werelddeel een vinger uitsteken om dat te verhinderen: dat is een schouwspel waaraan we gewend zijn geraakt. Terwijl modern bewapende roversbenden, verwijzend naar argumenten die we in plechtige verklaringen hebben afgezworen, onverminderd hun gang gaan, zijn de Europeanen aangetast door een verlamming die ze in staat stelt, op hun tribunes te blijven zitten alsof ze naar een sportwedstrijd keken. De Europese afzijdigheid is de Europese ziekte.

Juist door op een hele voorpagina alle argumenten nog eens klemmend en overzichtelijk te arrangeren heeft The Independent iets nieuws gedaan. Hier heeft een grote ernstige krant die nooit zweemt naar commerciële sensatie als krant, als instituut partij gekozen, op zo'n manier dat zij de publieke opinie probeert te mobiliseren, in eerste aanleg, feitelijk, tegen de politici en de regeerders. Hetzelfde heeft onlangs Wiesenthal met zijn oproep voor de televisie gedaan. Hetzelfde doen de organisatoren van het festival in Sarajevo, genaamd "Days of Hiroshima', Susan Sontag, misschien de burgemeesters van Warschau, Dresden en Hirosjima, maar niet die van Den Haag omdat hij het advies van minister Kooijmans heeft gekregen thuis te blijven (De heer Kooijmans vindt dat de VN niet extra belast mogen worden met maatregelen die verband houden met de veiligheid van mensen die de stad willen bezoeken).

Het heeft trouwens nog enige moeite gekost de ministers Kooijmans en Ter Beek over te halen hun vakantie-adres te verlaten om deel te nemen aan het Kamerdebat over Bosnië dat morgen zal worden gehouden. Het CDA was tegen zo'n debat op zichzelf, en dit met argumenten die op het eerste gezicht redelijk zijn. Zo'n extra zitting van de helft van onze volksvertegenwordiging zal immers niets aan de oorlog daar veranderen. Er zou alleen retoriek ten beste worden gegeven die misschien nog valse hoop zou wekken.

Maar met deze redenering geeft men tussen de regels door te kennen dat men de moslims met hun Sarajevo feitelijk heeft afgeschreven, terwijl het er nu juist om gaat die noodlottige slotfase van hun ondergang te voorkomen door eindelijk ernst te maken met de beginselen die het leven in de internationale, althans de Europese gemeenschap zouden moeten regelen (en waaraan we vrome lippendienst bewijzen). De redelijkheid van het CDA en van de ministers Kooijmans en Ter Beek is de laffe redelijkheid die ten grondslag ligt aan alle Westelijke afzijdigheid waardoor nu al bijna twee jaar een gezelschap van oorlogsmisdadigers in onze buurt vrij spel heeft.

The Independent heeft, goed beschouwd, opgeroepen tot een opstand van de publieke opinie tegen de regeringen van het Westen. Dat is een proef op de som. Niemand weet op het ogenblik wat die publieke opinie waard is. De nieuwe Amerikaanse regering heeft zich van Bosnië en Sarajevo gedistantieerd met de mededeling dat het belang van de Verenigde Staten er niet door wordt geraakt. De Westeuropese regeringen hebben het niet aangedurfd de grenzen van de bereidheid tot interventie te verkennen. Daardoor is hier de indruk ontstaan dat Europa, met door humanitaire maatregelen verzachte lethargie, zich in eigen huis de massamoord en verwoesting laat welgevallen. Misschien is dat een valse indruk. Het is nog altijd mogelijk dat de Europese regeerders zich in hun publieke opinie hebben vergist en dat de kiezers, wat Bosnië aangaat, bereid zijn tot een opstand tegen "de politiek'.

The Independent heeft zijn nek uitgestoken ten behoeve van een klein volk dat nu wordt verjaagd, zo niet afgeslacht. Dat is onder de in het Westen geldende omstandigheden al een moedige daad. Binnenkort zal het daardoor duidelijker worden hoe groot de afstand tussen de regeerders en hun kiezers is, of misschien, dat beide partijen eensgezind bereid zijn, voor het eerst sinds 1945 in blindheid een Europese stad te laten ondergaan.