"Luchtsteun van NAVO in Bosnië is harder nodig dan ooit'

De NAVO zegt klaar te zijn voor operatie "Disciplined Guard': de bescherming van VN-troepen vanuit de lucht, met name van de extra VN-soldaten die de moslim-enclaves in Bosnië moeten bewaken. Daartoe zijn speciale vliegtuigen overgebracht naar bases in Italië, die - wanneer de VN het groene licht mocht geven - ingezet kunnen worden tegen gronddoelen.

De NAVO-vliegtuigen die dezer dagen in Italië zijn aangekomen moeten de VN-soldaten in Bosnië vooral beschermen tegen Servische artilleriebeschietingen. De noodzaak hiervoor werd zondag nog onderstreept toen een granaataanval op een Franse VN-eenheid enkele pantservoertuigen in smeulende casco's veranderde. “Uit dit incident blijkt hoe dringend bescherming vanuit de lucht nodig is”, zei een NAVO-woordvoerder vanochtend. “Wellicht komt die nu snel.”

Intussen wacht het begin van operatie "Disciplined Guard' nog op de uitkomst van het jongste vredesoverleg tussen de strijdende partijen in Bosnië. Bovendien blijken de VN - die om de operatie hebben verzocht - reserves te houden. In een brief aan de NAVO vroeg de secretaris-generaal van de VN, Boutros Boutros-Ghali, vorige week donderdag om uitstel uitstel, omdat de VN nog te weinig zogeheten forward air controllers (FAC's) in Bosnië had gestationeerd.

Boutros' opmerking maakt in elk geval duidelijk hoe de VN zich de bescherming van de blauwhelmen voorstelt. Op een vooruitgeschoven post aan het front, mogelijk zelfs achter de Servische linies moeten - gecamoufleerde - FAC's opereren die met speciale laserapparatuur doelwitten "beschijnen': onzichtbaar voor het doelwit zelf, maar goed te zien in het vizier van de aanvallende vliegtuigen. De lasergeleide bommen waarmee deze zijn uitgerust kunnen zo de weerkaatste bundel volgen naar hun doel. Met deze methode is voor het laatst ervaring opgedaan tijdens de Golf-oorlog, toen commando's van de Britse SAS en Amerikaanse zogeheten special forces doelwitten in Irak, zoals Scud-installaties, hebben "aangewezen' voor rondcirkelende jachtbommenwerpers.

Op Italiaanse luchtmachtbases is het de afgelopen weken met het oog op "Disciplined Guard' aanzienlijk drukker geworden. Op het vliegveld Gioia del Colle arriveerden twaalf Britse Jaguar-jachtbommenwerpers. Ook acht Franse Jaguars landden in Midden-Italië. Op de basis Aviano, nabij de grens met Slovenië, bevinden zich nu twaalf Amerikaanse A-10 en OA-10 "Warthog' aanvalsvliegtuigen en acht F/A-18's van de Amerikaanse mariniers - naast de Amerikaanse F-16's en F-15's die daar al zijn voor operatie "Deny Flight', de handhaving van het vliegverbod boven Bosnië.

Amerikaanse AC-130 "Spectre' gunships - de "vliegende artillerie' die ook werd ingezet tegen wapenopslagplaatsen van de Somalische warlord Aideed - bevinden zich op de basis Brindisi. Op de basis Villafranca bij Verona zijn zes van de Nederlandse F-16's in gereedheid gebracht voor de lucht-grondoperaties. Volgens onbevestigde berichten zouden ook enkele A-6 of F/A-18 jachtbommenwerpers van het Amerikaanse vliegdekschip Theodore Roosevelt, dat zich nu nog in de Rode Zee bevindt, op Aviano worden gestationeerd. Voor de ondersteuning van de aanvalsvluchten worden vijf EC-130 "Compass Call'-toestellen voor elektronische oorlogvoering en vijf KC-135 tankervliegtuigen overgevlogen naar respectievelijk Aviano en Sigonella op Sicilië.

Al deze gevechtstoestellen beschikken over een ruim assortiment aan laser- of televisie-geleide bommen, clusterbommen, raketten of, in het geval van de A-10 en de AC-130, een of meer snelvuurkanonnen.

In militair jargon wordt met FAC gewoonlijk een speciaal bemand of onbemand vliegtuig aangeduid. Dit cirkelt boven het doelgebied en geeft de coördinaten van doelen door aan jachtbommenwerpers die hoger kruisen. In de Vietnam-oorlog was de FAC meestal een Cessna O-2 "Birddog', familie van de bekende sportvliegtuigjes. Door zijn kleine omvang was het toestelletje vanaf de grond nauwelijks te zien en dus minder kwetsbaar voor luchtafweergeschut. Later in de Vietnam-oorlog werd hiervoor de A-37 "Dragonfly' ingezet. Dit straalvliegtuigje kon zich sneller uit de voeten maken als het nodig was en droeg bovendien zelf een aanzienlijke bommenlast. Het doel werd ook wel aangewezen door het met witte fosforgranaten te markeren. Tijdens de Golfoorlog gebruikten OV-10 "Bronco'-toestellen van de Amerikaanse mariniers deze methode op Iraakse artillerie tijdens hun aanval bij de grensplaats Khafji.

De ervaringen uit de Golfoorlog brachten de Amerikaanse luchtmacht ertoe om F-16's om te bouwen tot zogeheten fast forward air controllers. En ook de voor grondvuur minder kwetsbare langzame A-10's kregen een rol als FAC. Deze versie heet OA-10; de "O' staat voor observation.

Hoewel veel aanvalsvliegtuigen en -helikopters ook zelfstandig kunnen opereren, is het scheiden van "doelaanwijzer' en "lanceerplatform' thans gebruikelijk. Zo opereren AH-64 Apache-gevechtshelicopters gewoonlijk in samenwerking met speciale OH-58 D Kiowa "Scout'-helikopters. Boven de rotor van de Kiowa bevindt zich een bol met daarin een laser die het doel voor de Apache's aanwijst. De Kiowa kan zich achter een zandduin of een bomenrij verschuilen waar alleen het "laseroog' bovenuit steekt. Hierna voert een Apache een zogeheten pop-up-aanval uit, waarbij deze net lang genoeg uit zijn dekking komt om een lasergeleide Hellfire-raket af te vuren. Britse Tornado-jachtbommenwerpers opereerden tijdens de Golfoorlog op vergelijkbare wijze met Buccaneer-vliegtuigen, voorzien van een laser-doelaanwijzer.

De Nederlandse luchtmacht kan haar F-16's uitrusten met lasergeleide bommen, maar voor de geleiding zelf moet een beroep worden gedaan op de bondgenoten. Wèl kunnen de F-16's van de Koninklijke luchtmacht "domme bommen' - tegenhanger van zelfsturende zogeheten smart weapons - en clusterbommen afwerpen op doelen die de piloot zelf uitkiest.

Als de NAVO in samenspraak met de VN ten slotte besluit om over te gaan tot bombarderen is het volgende scenario mogelijk. In het nachtelijke bos richt een goed gecamoufleerde commando zijn infraroodkijker op een Servische artilleriestelling. Hij ziet dan hoe de door een recente beschieting nog warme loop afsteekt tegen de omgeving. Met een laseraanwijzer beschijnt hij de vuurmond en roept de hulp in van een Nederlandse F-16. Onderaan de vleugel hangt een lasergeleide AGM-65E Maverick-raket. Op vijftien kilometer afstand wordt de raket op het doel afgevuurd, die even later het doel treft.