Minister Pronk terug uit Bosnië; "Er vluchten miljoenen als de moslims worden verslagen'

AMSTERDAM, 26 JULI. Na drie dagen praten met hulpverleners en militairen noemt minister Pronk van ontwikkelingssamenwerking de toestand in Bosnië “redelijk hopeloos”.

“De Serven zijn bezig om zich in Bosnië een maximale positie te veroveren. Serven en Kroaten slagen erin Bosnië nog verder op te delen. Zelfs de nieuwe VN-actie om veilige zones in te richten voor de Moslim-bevolking houdt het gevaar in dat Servische en Bosnisch Servische troepen, die nu de enclaves belegeren, elders voor een offensief kunnen worden ingezet. De Serven spelen gewoon met de VN-troepen”, aldus Pronk.

Als voorstander van precisie-bombardementen door geallieerde vliegtuigen voor de bescherming van de in te richten veilige zones, ziet hij heel goed in dat zo'n actie alleen zin heeft als er voldoende troepen van de Verenigde Naties aanwezig zijn om verdreven Moslims te beschermen. “Je kunt geen vliegtuigen de lucht insturen als er geen VN-troepen aanwezig zijn. Als er te weinig troepen zijn lopen hulpverleners en bevolking ter plekke extra gevaar. De belegeraars van de veilige zones (Serven en Serbische Bosniërs, red.) zullen zich in het nauw gedreven voelen door de acties vanuit de lucht. Pas bij een groot aantal VN-troepen ter plekke is er een goede reden voor steun vanuit de lucht.”

De in te richten veilige zones moeten bovendien in open verbinding blijven staan met andere delen van Bosnië, omdat er anders ghetto's worden ontwikkeld. De bevolking in de zones zal zich ook in de toekomst moeten kunnen verdedigen, zo menen VN-commandanten die Pronk vorige week heeft gesproken.

Lukken die militaire acties op korte termijn niet, dan moet het Westen besluiten om de Moslims wapens te geven. Anders komt het in de komende weken, volgens minister Pronk, tot een absolute nederlaag. Zeventig procent van de bevolking van Bosnië is dan verdreven en het land wordt in tweeën gedeeld.

“Op dit moment staan er 50.000 Kroaten en 50.000 Serviërs in de strijd in Bosnië. Dat is externe agressie. Worden de moslims totaal verslagen dan komen er gigantische vluchtelingenstromen op gang. Je spreekt dan van miljoenen mensen. Jonge Bosnische moslims zullen zich met terroristische acties niet bij die nederlaag neerleggen. En het gevaar is groot dat de externe agressie van Kroaten en Serven ook vanuit verder weg gelegen landen beantwoord zal worden, te denken valt aan Iran.”

Het westen moet volgens Pronk, die zijn politieke suggesties bij terugkomst in staccato aandraagt, tot zwaardere militaire actie overgaan omdat een totale nederlaag in Bosnië Moslim-sympathisanten elders in beweging zal zetten. Maar er is nog een tweede reden. Het tolereren van geweld in Bosnië zal leiden tot nieuwe brandhaarden op de Balkan en in het onstabiele zuiden van Rusland. Een haard van conflicten zal worden aangewakkerd als het westen nu minder resoluut zou optreden. Ook etnische conflicten in Azië en Afrika verscherpen door een lankmoedige houding ten opzichte van Bosnië. “Als we de oorlog hier legitimeren dan is zij elders minder gemakkelijk tegen te gaan,” aldus Pronk.

Naast het opvoeren van militaire tegenacties wil Pronk zich sterk maken om de humanitaire hulp te vergroten. Hij is bereid om zijn begroting van ontwikkelingssamenwerking te herschikken. Hij wil in de komende weken nagaan of de hulp aan een aantal landen (Nederland is nu actief in meer dan vijftig landen in ontwikkeling, red.) niet kan worden verminderd of ingetrokken om zo fondsen vrij te maken voor meer noodhulp om conflicten als in Bosnië niet verder te laten escaleren.

“De schotten tussen buitenlandse politiek, defensie en ontwikkelingssamenwerking vallen weg. Ik kan me behoorlijk kwaad maken over die typische Nederlandse discussie, in de Kamer en in de publieke opinie, of ik wel mijn zegje mag doen over dit soort erbarmelijke sitiuaties als ik afgelopen week in Bosnië heb aangetroffen. Ik concludeer dat het EG-beleid heeft gefaald. De EG heeft zich laten verleiden om er meer een intern EG-debat van de te maken en te weinig met de wezenlijke zaak bezig te zijn en maatregelen te nemen en uit te voeren.”

Hij hoopt dat zijn collega's Kooijmans en Ter Beek donderdag van vakantie terugkomen om deel te nemen aan het debat in de Kamer. Zo niet dan zal hij zelf contact met ze zoeken. “Nederland is bij dat EG-beleid sterk betrokken. Je schiet zelf tekort. Maar het zou van nog meer kortzichtigheid getuigen als je dat niet onderkent. Je hebt het recht dat recht te trekken door op onderzoek uit te gaan, nieuwe prioriteiten te stellen en nieuwe suggesties aan te reiken. Dat recht heb ik en dat neem ik.”