Vuile oorlog

Er was wat gemor aan het begin van het interzonale toernooi in Biel, de spelers zaten te dicht op elkaar aan hun tafeltjes en de stukken waren te licht, maar alles werd naar tevredenheid aangepast en nu zijn ze in volle vlucht, de 73 spelers die om de tien plaatsen spelen voor de kandidatenmatches volgend jaar in Wijk aan Zee. Het is een geweldig sterk toernooi. Van de veertien hoogsten van de wereldranglijst van de FIDE (waar Kasparov en Short van afgevoerd zijn) ontbreekt alleen Karpov, die zich niet hoeft te kwalificeren. Het is prachtig dat Paul van der Sterren in dit gezelschap na zes ronden bovenaan stond, maar het zegt nog niets natuurlijk. Er zijn dertien ronden. Een verliespartij scheelt meteen tien plaatsen en in de top van het toernooi kan iedereen van ieder ander winnen.

In december wordt in Groningen het interzonale toernooi van de concurrerende rebellenbond PCA van Kasparov en Short gespeeld. Hoe sterk zal dat bezet zijn? De mensen die in Biel voor de strijd om het FIDE-wereldkampioenschap worden uitgeschakeld, zullen wel naar Groningen komen. Men kan van hen geen solidariteit verwachten met een wereldschaakbond die zich in het verleden bepaald niet de beste vriend van de topschakers heeft getoond. Het toernooi in Groningen zal een prijzenfonds van 200.000 dollar hebben. Afgezien van de vraag hoe het verder gaat met dat PCA-wereldkampioenschap, zal men alleen al voor dat prijzengeld graag komen.

Interessanter is de vraag of de schakers die zich in Biel wel plaatsen ook naar Groningen zullen gaan. Het is aantrekkelijk om op twee paarden te wedden en tegelijkertijd aan twee verschillende wereldkampioenschappen mee te doen. Aan de andere kant is een zwaar toernooi in Groningen een slechte voorbereiding op de kandidatenmatch in Wijk aan Zee, die er vlak na komt. Als men voor de ene vogel in de hand zal kiezen, wordt dat PCA-toernooi een tweederangswedstrijd. Ook dan zal de PCA niet om propagandaleuzen verlegen zitten. Als Groningen sterk wordt, zal men zeggen: ""Kijk, de top komt bij ons.'' Als de top het af laat weten, zal de lijn zijn: ""Zie hoe de tweede garnituur bij ons om een prijzengeld speelt dat twee keer zo hoog is als dat wat de FIDE in Biel voor de sterksten bij elkaar bracht. Kan je nagaan wat de echte topspelers bij ons kunnen verwachten. Meld u snel aan!''

In de strijd tussen FIDE en PCA opereert de FIDE, die tijdelijk geheel buiten haar schuld in de rol van de rechtvaardige was gedwongen, uiterst ongelukkig. Men heeft met nieuwe reglementen het eigen wereldkampioenschap minder waard gemaakt, Kasparov en Short hun rating ontnomen en tegen Short is voorzitter Campomanes een ware lastercampagne begonnen. Short zou zowel in Griekenland als in Amsterdam zware druk hebben uitgeoefend om te verhinderen dat daar de match Timman-Karpov zou worden georganiseerd. Het klinkt zeer ongeloofwaardig en in Amsterdam is er in ieder geval niets van bekend.

Maar ook aan de andere kant wordt de wedstrijd hard en gemeen gespeeld. De Engelse krant The Times, organisator van de match tussen Kasparov en Short, stort al maanden een vuilnisbak van propagandistische nonsens over het arme schaakpubliek leeg. De schaakrubriek van Raymond Keene verschijnt nu iedere dag. Het zou een goede gelegenheid zijn om uitvoerig te berichten over het prachtige toernooi in Biel, maar dat gebeurt natuurlijk niet. Met geen woord wordt over het bestaan van het toernooi van de concurrentie gerept. De lezers van The Times zijn slechts kanonnenvoer in een harde propagandastrijd. We beleven interessante tijden.

Wit Van der Sterren - zwart Hübner

1. d2-d4 d7-d5 2. Pg1-f3 Pg8-f6 3. c2-c4 d5xc4 4. Pb1-c3 c7-c6 5. a2-a4 Lc8-f5 6. e2-e3 e7-e6 7. Lf1xc4 Lf8-b4 8. 0-0 Pb8-d7 9. Pf3-h4 Lf5-g6 10. h2-h3 Lg6-h5 11. Dd1-b3 a7-a5 12. Pc3-a2 Dit is waarschijnlijk door Van der Sterren voorbereid. In Piket-Anand, VSB-toernooi 1993, kwam wit met 12. f4 0-0 13. Pf3 Pb6 niet goed te staan. 12...Lb4-d6 13. Db3xb7 Deze pionwinst lijkt heel riskant, maar wit weet goed wat hij doet. 13...Ta8-b8 14. Db7-a6 Niet meteen 14. Dxc6 wegens 14...Tb6 met damewinst. 14...Pf6-e4 15. g2-g3 Dd8-g5 Het ziet er gevaarlijk uit voor wit, een offer op g3 is niet meer te verhinderen. 16. Da6xc6 Pe4xg3 17. f2xg3 Dg5xg3+ 18. Dc6-g2 Dg3xh4 19. e3-e4 Deze moeilijk te beoordelen stelling moet Van der Sterren voor ogen hebben gestaan. Het materieel evenwicht is hersteld, de koning van wit staat niet helemaal veilig, maar hij heeft het centrum en dreigt en passant 20. Lg5 met damewinst. 19...Ld6-g3 20. Lc4-b5 g7-g5 Hiermee begint Hübner een gevaarlijke aanval. 21. Pa2-c3 Th8-g8 22. Pc3-e2 Lg3-c7 Hij overschat waarschijnlijk zijn stelling. Na 22...Lxe2 23. Lxe2 Ke7, of 23...Tb3 met de dreiging 24...Lf2+ 25. Dxf2 Tg3+, lijken de kansen in evenwicht. 23. Ta1-a3 g5-g4 Nog één zet, 24...Ke7, en zwarts dreigingen zouden concreet worden. Wit is hem net voor. 24. Lc1-f4

Zie diagram 1.

24...Lc7xf4 Deze zet zal zwart niet graag gedaan hebben. Meteen 24...Ke7, waarna 25. Kh2 (of 25. Kh1) gxh3 heel bevredigend voor zwart zou zijn, lijkt op het eerste gezicht aantrekkelijker, maar het gaat niet: 24...Ke7 25. Lxc7 gxh3 26. Lg3 en wit blijft een stuk voor. 25. Pe2xf4 Ke8-e7 26. Kg1-h2 Wit heeft zijn stelling geconsolideerd. Nu had zwart bescheiden 26...gxh3 moeten doen. Wit kan dan niet het optimistische 27. Dd2 (bedoeling 28. Txh3 met stukwinst of 28. Dxa5 met aanval) spelen wegens 27...Tg2+ 28. Pxg2 hxg2+ en zwart wint. Wit zou met 27. Dxh3 Dxh3 28. Txh3 op een eindspel moeten ingaan dat duidelijk beter voor hem zou staan, maar zwart nog remisekansen zou laten. 26...Pd7-f6 Een aanvalspoging waar niets van terecht komt. Waarschijnlijk was hij in tijdnood. 27. e4-e5 g4-g3+ 28. Kh2-g1 Pf6-d7 Droevige terugtocht. Nu komt wit tot een aanval, die snel de beslissing brengt. 29. Dg2-c6 Tg8-d8 30. Dc6-d6+ Ke7-e8 31. Pf4xe6 Tb8xb5 Wanhoop. Na 31...fxe6 gaat hij mat en na 31...De7 32. Lxd7+ houdt hij bijna geen stuk meer over. 32. Pe6-g7 mat.

Een opwindend fragment uit de eerste ronde.

Zie diagram 2.

Wit Anand-zwart Portisch. Drie jaar geleden zei Portisch dat hij niet meer aan de zenuwslopende wedstrijden om het wereldkampioenschap mee zou doen, maar zie, hij schreef zich toch in voor een zonetoernooi, plaatste zich voor het interzonale en speelde deze eerste week in Biel in de voorste gelederen. De diagramstelling ziet er slecht uit voor Anand. Hij kan met 49. Kb6 de zwarte toren gaan veroveren, maar dan lopen de zwarte pionnen door. Anand redde zich fraai, op een manier die hij al drie zetten eerder (toen hij met 46. Ka4-b5 slim de zwarte a-pion op het bord liet) moet hebben gezien. 49. Td2xd3! Niet meteen een toren winnen, maar er meteen een weggeven, dat is de oplossing. 49...Td8xd3 50. b2-b4! De pointe. Nu dreigt 51. b8D, wat eerst niet ging wegens 50...Tb3+ 50...Td3-d5+ Probeert hem nog te verleiden met de koning naar c7 of a7 te gaan, wat wit een belangrijk tempo zou kosten. 51. Kb5-c6 Td5-d6+ 52. Kc6-c5 Nee, hij loopt er niet in. 52...Td6-d8 53. b4xa5 e5-e4 54. f3xe4 f5xe4 55. a5-a6 e4-e3 56. a6-a7 e3-e2 57. b7-b8D Remise. Er ontstaat een gelijk dame-eindspel.