Tourmonument is net een doodskist

MONTGERON, 24 JULI. Wat voor Montgeron een gloriedag had moeten worden, dat wordt 'een dag van schande', zeggen ze bij de Mercedes- garage. 'Want we slaan toch een modderfiguur, meneer? Eindelijk keert de Tour terug naar zijn wortels. En wat zien de mensen? Een verlaten horecagelegenheid. Al een jaar gesloten. Zo gaat Frankrijk met z'n monumenten om.'

Hier waar negentig jaar geleden de eerste Tour van start ging, vertrekken de renners morgen voor de slotrit. De dranghekken staan al klaar. De tribune voor de genodigden is in opbouw. Maar de jubilaris zelf geeft niet thuis. Hoe je ook klopt op de luiken, op de deuren, zelfs op de deur van de kelder, waar Maurice Garin en Leon Gourget en Hippolyte Aucouturier zich nog hebben verkleed.

Over zijn naam verkeert het pand nog steeds in tweestrijd. 'Le Reveil Matin', verzekert de voordeur. 'Au Reveil Matin', bezweert de zijmuur. Maar over de andere feiten zijn de geschiedschrijvers wel eensgezind. Dat er zestig renners aan de start verschenen voor die eerste Ronde. Dat ze biefstuk met frites aten in de gelagkamer. En dat Georges Abran het eerste vertrekschot loste, om zestien over drie.

De Tour ontstond als een publiciteitsstunt in de bikkelharde concurrentiestrijd tussen het kleine sportblad L'Auto-Velo en de gevestigde rivaal Le Velo. L'Auto-Velo zat in de verdrukking en directeur-hoofdredacteur Henri Desgrange zon op een tegenzet. Waarom organiseren we niet een zesdaagse, maar dan op de weg, zou zijn redactiechef Geo Lefevre toen hebben voorgesteld.

Desgrange omarmde dat idee, maar aanvankelijk zonder overtuiging. 'De grootste wielerwedstrijd van de wereld', kondigde hij in zes regels aan. Nog vlak voordat de Tour van start zou gaan, overwoog hij het spektakel te annuleren. 'Wegens duidelijk gebrek aan interesse van de renners'.

Maar een maand later dan voorzien was, op de eerste juli negentig jaar geleden, kon de start dan toch nog doorgaan. Nadat Desgrange de wedstrijdduur en het inschrijfgeld gehalveerd had. Zes etappes in twintig dagen, zo was de afspraak met de renners. Maar wel etappes tot 467 kilometer. Dus door het donker over karrespoor. En zonder derailleur.

Foto's van die eerste Tour-start tonen zwaargebouwde mannen op zwaargebouwde fietsen. Maurice Garin, de latere winnaar met een voorsprong van twee uur en negenenveertig minuten, heeft nonchalant een shaggie in zijn mond. Joseph Fisher controleert zijn banden. Op de achtergrond: de eerste supporters. Hangend uit de ramen van 'Reveil Matin'.

Eigenlijk was het uit armoe dat de Tour vertrok uit Montgeron. Veel liever had Desgrange gestart in Parijs. Maar de politieprefect had alle wielerwedstrijden in het departement Seine verboden. Omdat ze een bedreiging voor de openbare orde vormden.

Desgrange moest wel uitwijken naar een van de voorstadjes van Parijs. Logisch dat hij uitkwam bij 'Reveil Matin'. Het cafe was niet alleen maar halte van de postkoets, ook het regionale centrum van de wielersport. Alle koersen in de periferie van de hoofdstad gingen van start in Montgeron.

Dat waren nog eens tijden, zegt Lucienne Robin in haar huisje aan de Avenue Jean Jaures. Niet dat ze die eerste start heeft meegemaakt, al is ze zo oud als de Tour. Maar ze heeft wel bijna zestig jaar in 'Reveil Matin' gewerkt. Al in de beginjaren twintig. En ze straalt nog als ze over de opwinding van de wedstrijddagen spreekt. Of over de coureurs. 'Prachtige kerels. Altijd hongerig.'

Pas na de Tweede Wereldoorlog heeft 'Reveil Matin' zich van zijn sporthistorie afgekeerd. Raymond Potteau kocht het cafe. Maar hij moest niks hebben van 'een wielerkroeg'. Hij liet het pand verbouwen tot hotel-restaurant. 'Met twintig kamers', zegt hij trots. 'En goede keuken. Twee sterren in de Guide Michelin.'

Verder is de 79-jarige Potteau alleen maar verbitterd. Over het Tourverleden van 'Reveil Matin' dat hem nooit een cent heeft opgeleverd. Alleen maar souvenirjagers 'die ook de laatste wielerattributen hebben meegejat'. Over het faillissement van 'Reveil Matin'. De zaak had altijd goed gelopen. Maar die vent aan wie hij het hotel vorig jaar te huur gegeven had, die had er een puinhoop van gemaakt, die had alle klanten weggejaagd. Spoorloos was hij vertrokken.

In de raamkozijnen van 'Reveil Matin' glinsteren de spinnewebben. Onder de voordeur als een slotpoort is een briefje geschoven. 'Van de gemeente', staat er boven. 'Van zaterdag 22.00 uur tot zondag 13.00 uur mag u niet parkeren voor 'Reveil Matin' in verband met het vertrek van de Tour. Voertuigen die in overtreding zijn, zullen worden verwijderd. U bent gewaarschuwd.'

Credit Lyonnais zou 'Reveil Matin' willen opkopen. De Tourdirectie zou er een museum van willen maken. De monteurs van de Mercedes-garage hebben dat gelezen in de kranten. 'Mooie woorden', zeggen ze. 'Zondag bij de feestelijke herdenking van de eerste Tourstart zal 'Reveil Matin' er bijstaan als een doodskist.