Gehaaste Kohl wil snel zaken doen met de SPD

BONN, 24 JULI. Tot de laatste bezoekers die SPD-erevoorzitter en oud-kanselier Willy Brandt vorig najaar op zijn sterfbed ontving behoorde de CDU'er Helmut Kohl. De huidige kanselier was sinds (en door) de Duitse eenwording een vriend geworden, tot verdriet van enkele niet meer welkome politieke kleinkinderen van Brandt in de SPD-top.

Aan Brandts ziekbed in het Rijnstadje Unkel (20 km ten zuiden van Bonn) hebben deze eigensoortige vrienden destijds een afspraak gemaakt, waarover Kohl deze week in een televisie-interview voor het eerst sprak. De afspraak namelijk dat er geen "bijltjesdag' zal worden georganiseerd met KGB-kopieën van dossiers van de vroegere Oostduitse staatsveiligheidsdienst (Stasi) over zijn agenten in West-Duitsland. Maar dat er “heel zorgvuldig” met zulk materiaal zal worden omgegaan en “in het besef dat mensen soms in een andere levensfase en in moeilijke persoonlijke omstandigheden verkeerden”.

Er zijn tot herfst '89 bijna vier miljoen Oostduitsers naar de Bondsrepubliek gekomen, aan hen - en aan hun achtergebleven familieleden - zullen Brandt en Kohl misschien ook wel hebben gedacht. Die dossiers zijn kort geleden, na lange onderhandelingen, uit Moskou bij de Duitse binnenlandse veiligheidsdienst in Keulen (BfV) aangekomen en liggen nu in het bureau van de procureur-generaal in Karlsruhe.

Kohls kanselerijminister Bernd Schmidhuber CDU), die belast is met de coördinatie van het werk van de veiligheidsdiensten, liet zich twee weken geleden ontvallen dat die dossiers circa 2.000 namen bevatten, ook van mensen uit de Bondsdag en de industrie, de kerken, de cultuur en de wetenschap. Sindsdien luisteren velen in Duitsland angstig of nieuwsgierig naar een zacht tikkende politieke tijdbom.

Brandt wist kennelijk vorig najaar al wat nu in Bonn wel van de daken wordt gefluisterd, namelijk dat die KGB-kopieën verhoudingsgewijs veel pijnlijks over (zijn) partijgenoten bevatten. Bovendien zal hij, net zoals Kohl, jaren ná het einde van de DDR de Oostduitse buitenlandse inlichtingendienst (de Stasi-afdeling HVA van spymaster Markus "Mischa' Wolf) niet alsnog een onnodig breed bloedspoor door Duitsland hebben willen laten trekken.

Niet bekend

Kohls uitgestoken hand had te maken, hij zei het ronduit, met zijn “dringende wens” om “nu de SPD problemen in de leiding heeft opgelost” met de grootste oppositiepartij tot beginsel-akkoorden te komen over grote zaken. Zwaarwegende zaken voor Duitslands nieuwe rol in de wereld alsook voor het moeizame interne Duitse eenwordingsproces.

Helmut Kohl, wiens woord in de Duitse regeringscoalitie meer dan ooit wet is, wil in september met de nieuwe SPD-voorzitter (en vermoedelijke lijsttrekker) Rudolf Scharping praten over de inzet van Duitse soldaten in VN-missies buiten het NAVO-gebied. Opdat er een einde komt aan de situatie waarin, zoals nu, de Duitse regering de VN voor werk in Somalië 1700 soldaten aanbiedt, terwijl de SPD en een deel van de media dat aanbod ongrondwettig noemen. Een situatie ook waarin het niet meer nodig is om een missie waarbij wapengebruik niet uit te sluiten valt toch "humanitair' te noemen om de FDP als kleine en op dit stuk gevoelige regeringspartner te ontzien.

Hoe kan het verenigde Duitsland anders kandidaat voor een vaste zetel in de Veiligheidsraad zijn? Wat dat betreft zal Kohl vandaag met grote zorg aan zijn jaarlijkse vakantie in Sankt Gilgen in Oostenrijk begonnen zijn. Wat tot nu toe in de media aan klagerigheid geboden is rondom de uitzending van soldaten naar Somalië, was al niet mis. Wat zou het betekenen als (ook) Duitse soldaten er om het leven zouden komen? Nachtmerries voor de regeringspartijen, grote ellende ook voor de SPD, die dan waarschijnlijk helemaal niet meer van haar "oude Westduitse' singuliere noties zou kunnen loskomen. Wat trouwens mede zou betekenen dat een allang, in de verdragen van Maastricht, afgesproken bijdrage aan een komende eigen Europese veiligheidsidentiteit voorlopig onbespreekbaar wordt.

Praten met de SPD, die een meerderheid in de Bondsraad heeft, wil Kohl ook over een serie onderwerpen die raken aan de structureel bedreigde kwaliteit van Duitsland als produktieplaats, als exportland. Zoals bijvoorbeeld: het onderwijs, het wetenschappelijk onderzoek, de kostencrisis, de demografische vergrijzing, het gebrek aan flexibile werktijden in het bedrijfsleven. “Er blijft daarnaast nog genoeg over voor het politieke debat tussen regering en oppositie”, zei hij tegen de ongelovig kijkende interviewer.

Wat de kanselier daarmee bedoelde had hij donderdag al duidelijk gemaakt met zijn demonstratieve bezoek van enkele uren aan de GSG-9, de commando-eenheid van de grenspolitie die - met de landelijke recherche (BKA) - in opspraak is geraakt door de fouten die werden gemaakt bij de arrestatie op 27 juni van twee RAF-verdachten op het station van het Mecklenburgse stadje Bad Kleinen. Nog vóór vaststaat of een van de verdachten daar door zelfmoord is omgekomen of door leden van het arrestatie-commando is geëxecuteerd, ging Kohl vierkant achter de GSG-9 staan. Hij nam plaats op een verontwaardigingsgolf die door het "gewone' Duitsland gaat en sprak verontwaardigd over de geringe aandacht in de media voor een omgekomen GSG-9-man (“een schandaal”). Anders gezegd: hij maakte duidelijk dat de CDU in komende verkiezingen haar rechtervleugel goed wil binden. Daarbij kunnen Scharping en de FDP alleen maar “indirect” helpen.

Kohl, intussen 63 en elf jaar kanselier, heeft haast. Veel tijd heeft hij niet meer en niet alleen de Duitse interne eenheid maar ook de Europese integratie stagneert. Met de Franse president, zijn vriend François Mitterrand, heeft hij deze week in het Zuidduitse Lindau alweer nieuwe Frans-Duitse initiatieven in de EG afgesproken. “Duitslands toekomst ligt in Europa”, zei hij nog eens. Dat klonk bezwerend tegen de achtergrond van de onmiskenbaar groeiende anti-Europese sentimenten in de Bondsrepubliek.

De frank is zwak en behoeft dadelijk misschien zelfs extra maatregelen binnen het Europees Monetair Stelsel. Duitsland zit in een economische recessie, die door haar conjuncturele dal heen lijkt maar die daarachter een nogal harde structurele kern heeft. De Duitse exportsector, 's lands economische motor, wil nu eindelijk een GATT-akkoord en meer wereldwijde handelsvrijheid die de Franse boeren en de regering in Parijs juist niet willen. De Westduitse economie móet tijdig aantrekken voor de opbouw van Oost-Duitsland én Kohls verkiezingskansen in 1994. Tussen Parijs en Bonn, West- en Oost-Duitsland, de SPD en de CDU, en tussen gisteren en morgen zijn er nog enkele kunststukken nodig. Liefst in een paar maanden tijd.