Een opinie

Ben ik eigenlijk de enige die iets tegen opinieonderzoek heeft? Dat vraag ik me bijna elke keer af als er weer zo'n schokkende uitslag is over hoeveel jongelui wel eens serieus over zelfmoord hebben gedacht, hoe anti-joods Duitsers nog zijn, hoe anti-Duits de Nederlandse jeugd.

Ik blijf natuurlijk een leek, maar de eerste vraag die dan bij mij opkomt is, of er geen slapende honden worden wakker gemaakt, of zelfs wakende honden uit het niets worden opgeroepen. De tweede vraag, die daarmee samenhangt, betreft het waarheidsgehalte van de antwoorden.

Neem nu die zelfmoord. Ik weet niet meer welk percentage jongelui dat wel eens serieus had overwogen, maar het lag erg hoog. Allicht. Misschien hadden de meesten er nog nooit over gedacht tot het moment waarop de vraag onverwachts werd gesteld. Menigeen op die leeftijd zal het dan wat knullig, wat "onvolwassen' vinden om te zeggen: nee, geen haar op mijn hoofd.

Hetzelfde geldt, denk ik, voor onderzoek naar het seksueel gedrag van jongeren. Maken velen het niet wat mooier - dat wil zeggen vroeger begonnen - dan het was? En afgezien daarvan: waar zit de garantie dat de ondervraagde de waarheid spreekt of schrijft? Gaan de onderzoekers er niet te veel van uit dat elke ondervraagde betrouwbaar is?

En dan het antisemitisme. Wordt ook hier niet, door de onderzoekers, een slapende hond wakker gemaakt? Dat is goed, zullen velen zeggen, maar ik twijfel. Zijn er misschien mensen die een beetje antisemiet worden op het moment dat de vraag wordt gesteld - is deze mogelijkheid al eens overwogen? Het omgekeerde doet zich misschien ook voor. Hééft men eigenlijk wel iets aan zo'n uitslag?

Er ligt trouwens nog een nevenprobleem. De opinieonderzoekers moeten natuurlijk altijd beleefd blijven, anders bereiken ze niets. Maar hoe blijf je beleefd bij iemand die zegt dat Hitler best een beetje gelijk had met die joden? “Laten we maar ophouden”, zou ik zeggen, en bij het vertrek zou ik luid met de deur slaan. Wat zijn dat voor gedeformeerde lieden die zich steeds het geweld moeten aandoen antisemitisch gezwets aan te horen? Wordt het antisemitisme door zulk onderzoek niet nodeloos versterkt?

Dit is mijn probleem bij veel opinieonderzoek. Het laatste, over de waardering onder de Nederlandse jeugd voor buitenlanders, heeft weer veel opzien gebaard en discussies uitgelokt. "Nederlandse jongeren verwoed anti-Duits' werd geschreven. Is dat eigenlijk wel rechtvaardig?

Als ik het goed heb begrepen, werden de ondervraagden uitgenodigd waarderingscijfers te geven van 1 tot 10.

Dat houdt al meteen de suggestie in dat sommige volkeren een 1 of 2 verdienen. Om aardig mee te doen met het onderzoek wilden velen die 2 wel gebruiken, en natuurlijk neem je daar dan Duitsers voor. Maar waren die invullers nu van zichzelf zo "verwoed' anti-Duits? Het was niet hún idee om die Duitsers een 2 te geven, het was een idee van de opinieonderzoekers.

Dan is er nog het vermoeden dat opinieonderzoek in veel gevallen een verkiezingsuitslag verhevigt, dus verandert. De recente krachtmeting in Frankrijk leek dit weer te bevestigen. In sommige landen is publikatie van zulk onderzoek kort voor de verkiezingen verboden. Ik houd niet van verbieden, maar kunnen we het opinieonderzoek niet eens één jaar stopzetten? Kijken hoe de wereld dan reilt en zeilt.