Een knus clubhuis voor verslaafden

Het Rotterdamse drugsbeleid wordt gekenmerkt door massale veegacties tegen drugspanden. In de wijk Spangen wordt echter met medewerking van de politie in stilte iets anders geprobeerd: een clubhuis waar verslaafden drugs gebruiken, onder leiding van een ex-dealer.

ROTTERDAM, 24 JULI. De dichtgetimmerde ramen van het pand ogen weinig gastvrij, maar binnen is de sfeer gemoedelijk. Marco "rapt' met een reggae-nummer mee, terwijl hij op een stuk folie een zwarte streep herone (een kwart gram) verwarmt. In de achterkamer laat een getatoueerde man zich een nieuw kapsel aanmeten. Videoclips flitsen over twee geluidloze beeldschermen. In de "spuitkamer' zit Martin, zwaar ademend, een shotje voor te bereiden.

Een huiselijk tafereel in project Echo (Eerlijk Contactadres voor Hulp en Opbouw), clubhuis voor verslaafden in de Rotterdamse wijk Spangen. De agenten van wijkveiligheidsbureau "Spangen Veilig' praten liever niet over Echo. “Het moment is daar niet rijp voor”, meent een woordvoerder. Het is namelijk ongebruikelijk dat politie en wijkorgaan assistentie verlenen bij de huisvesten van een gebruikers in een woning. Men is beducht voor de reacties uit de buurt.

Ex-dealer Lloyd, de beheerder van Echo, deed een jaar geleden een onverwachte stap. Hij klopte aan bij wijkveiligheidsbureau Spangen Veilig met de vraag of hij afspraken kon maken met de politie.

“Daar keken ze wel van op, een dealer die zichzelf kwam aangeven”, zegt hij. Lloyd, een werkloze electriciën, was in de lente van 1992 begonnen met de verkoop van herone en cocane. Hij huurde een bovenkamer in het noorden van Spangen - de verhuurder werd in natura betaald - en ontwikkelde zich al snel tot een dealer met trekjes van een maatschappelijk werker.

In zijn pand was slechts een beperkte klantenkring welkom, die nu en dan de wijk werd ingestuurd om vuile spuiten op te rapen. Als beloning kregen de deelnemers een puntje herone, ongeveer tien milligram.

Het pand was ingericht als "koffieshop', met thee, frisdrank en vers fruit, mintgroen geverfde muurtjes, gratis aanstekers, condooms, inruilspuiten en een krantenbak met informatie over afkicken en aids.

Lloyd wilde met zijn inkomsten uit de drugshandel een soort clubhuis voor verslaafden financieren. Dat ging de buurtorganen net iets te ver. Men besloot met Lloyd in zee te gaan als hij beloofde niet meer te dealen. Omdat hij de huur van zijn pand niet meer kon betalen, huisvestte men Echo in een slooppand.

Pag.2: Buurt beducht voor clubhuis verslaafden

Nu wordt bij Lloyd alleen gebruikt. Echo heeft een kleine vijftig leden, allen in bezit van een geel pasje met foto en tekst: 'Geniet, maar gebruik met mate'. Boven is een spuitlokaal, beneden wordt gechineesd. Aan de muur hangen grote reclameposters en een lijst met huisregels: niet rennen, vechten of bietsen, alleen aardappelschillertjes en zakmessen mee en "let op uw uiterlijk en taalgebruik'. Lloyd moet periodiek verantwoording afleggen over Echo: “Ik vergader me suf.” En de politie komt regelmatig op bezoek. “Dat is het enige nadeel van Echo”, zegt een lid. “Die gasten zijn zo verrekte nieuwsgierig.” Anderen hebben er geen bezwaar tegen.

Sinds eind april staat het Rotterdamse drugsbeleid in het teken van de massale veegacties tegen drugspanden. De tussenstand na één seizoen: 105 invallen in panden, vier in kroegen, 533 arrestaties, 13,5 kilo hard drugs en 23 vuurwapens. De drugswereld wacht nog een hete herfst, belooft korpschef Hessing: “Na de zomer gaan we door. Er zijn vrijhavens onstaan, straten waar men conflicten met messen of pistolen beslecht. We moesten laten zien dat we iets doen, er weer enige grip op krijgen.”

De gemeenteraad is opgetogen over de nieuwe aanpak. Anderen waarschuwen dat het sluiten van drugspanden en het opjagen van verslaafden juist tot meer overlast zal leiden. “Drugspanden hebben een nuttige functie, ze houden verslaafden van straat. Er wordt binnenskamers gebruikt, niet in speeltuinen, portieken of telefooncellen”, zegt N. Adriaans, verbonden aan het Instituut voor Verslavingsonderzoek en nauw betrokken bij project Echo.

Dit besef bestaat overigens ook bij de korpsleiding en de gemeente, die zich al enkele malen hebben uitgesproken voor "kleinschalige verzamelplaatsen voor verslaafden in de wijken'. “Maar elke ambtenaar gaat heel hard zweten als je met een concreet voorstel komt, zoals Echo”, zegt P. Marcus van Bewoners Organisatie Spangen (BOS). “De toon is op dit moment toch meer van: "met de lange lat de wijk in'.”

Adriaans van het Instituut voor Verslavingsonderzoek ziet Echo als "model voor een lokaal drugsbeleid'. Naar zijn idee zouden alle wijken hun gebruikerspanden moeten hebben, met een beperkte klantenkring uit de buurt, met een pasjessysteem en onder toezicht van de wijkorganen. Het wachten is echter op een officiële goedkeuring van het project, waardoor Lloyd als banenpooler kan worden aangesteld.

De beduchtheid voor reacties vanuit de buurt is intussen niet uit de lucht gegrepen. Spangen is geen gemakkelijke wijk. Door de stadsvernieuwing was er de laatste tien jaar een groot aanbod aan kraakpanden waar dealers en verslaafden zich nestelden. “Spangen had voor verslaafden een soort magie”, zegt Lloyd. “Als ze ziek waren, voelden ze zich beter zodra ze hier een stap zetten.” Het aantal drugspanden is met het vorderen van de stadsvernieuwing sterk teruggelopen, maar de klachten van de bewoners zijn er niet minder om.

In de wijk botert het niet tussen de bewonersorganisatie Spangen (BOS) en een alternatieve bewonersgroep, de Bewonersvereniging Spangen (BVS). De BVS liet begin dit jaar van zich horen met een "bliksemenquête' over de "meest ergerlijke misstanden' in de wijk. Een van de "misstanden' was dat het Gemeentelijk Woningbedrijf teveel buitenlanders in Spangen onderbracht. Een maand geleden bezette de BVS het wijkgebouw Spiekman, omdat de bewonersorganisatie had aangedrongen op maatregelen tegen een sociaal raadsman en een ouderenwerker die de BVS steunde. In de verhitte sfeer moest Lloyd zijn pand twee weken sluiten, want er gingen geruchten dat men Echo in brand zou steken.

De rust is inmiddels teruggekeerd in Spangen. Onlangs heeft de BOS besloten de buurtbewoners te informeren over Echo. “Bij de bezetting van het wijkgebouw zijn documenten gekopieerd, dus dat leek ons verstandig”, zegt Marcus. De eerste reacties vielen niet mee. Marcus: “Het geëikte. In een lekke boot de Noordzee op met dat gajes.” Direct omwonenden hadden minder problemen met Echo. Lloyd hoopt dat een Open Dag begrip kweekt: “Dan kunnen ze zien dat het hier binnen niet zo erg is en dat we de tuin netjes hebben opgeruimd. Ik weet best dat veel van mijn gasten jatten, maar in elk geval niet in deze buurt, daar zorg ik voor.”

In bruin café "Doelpunt', dat schuin tegenover Echo ligt, hebben de stamgasten overwogen project Echo op eigen gelegenheid te bezoeken. Kastelein B. van Heerik: “Met een heleboel vrienden. Om de boel eens flink te slopen. Zo'n pand trekt junkies, die trekken weer Marokkaanse straathandelaars. Ik begrijp best dat die lui ergens willen gebruiken, maar laat ze op een industrieterrein gaan zitten.” Nu zitten in café Doelpunt, dat volgens Van Heerik “een blank café moet blijven”, niet de meest gematigde elementen van Spangen. Hier dromen de stamgasten aan de bar hardop over een extreem-rechtse overwinning bij de komende verkiezingen en haalt de kastelein weemoedig herinneringen op aan knokpartijen met "nikkers'. Maar ook A. van der Linden, woordvoerder van de BVS, zegt dat “wij van Spangen wel iets op Echo zullen verzinnen”: “Doen ze daar bij de bewonersorganisatie eindelijk iets anders dan koffie drinken, dan is het meteen iets waar de bewoners radicaal tegen zijn.”

Marcus van BOS zegt na de vakantie de hele wijk over Echo te gaan informeren. Hij denkt niet dat de politie in Spangen 'veegacties' overweegt. “Met Spangen Veilig hebben we in deze wijk een mooie escalatieladder: drugspanden worden bij overlast bezocht en gewaarschuwd, en daarna pas ontruimd. Zo moet je dat aanpakken. Project Echo gaat nog een stapje verder. Jagen op verslaafden doen ze maar elders.”