Winnaars in Japanse LDP juichen, evenals de verliezers

TOKIO, 23 JULI. Juichend waren ze gisteren na hun overwinning; juichend waren ze gisteren na hun nederlaag: de politici van de regerende Liberaal-Democratische Partij (LDP) van Japan, de partij die zondag bij de vervroegde verkiezingen de absolute meerderheid verloor in het Lagerhuis.

De overwinnaars, jonge parlementariërs van de LDP, zeiden dat aan hen was te danken dat het partijbestuur een nederlaag leed. Zij hadden op de leiders van de partij een overwinning behaald. Zij dwongen het tot een geheime stemming onder alle parlementariërs. Zij bepaalden wie mogen beslissen over wie de afgetreden premier Kiichi Miyazawa opvolgt als partijvoorzitter. Zij hadden de intrekking van het voorstel bewerkstelligd om de selectie achter gesloten deuren te houden. “De LDP is herboren”, kraaide een jonge LDP'er. En een ander: “Nu zijn de kansen om de partijvoorzitter op de oude manier te kiezen, via de leiders van de facties, compleet nihil”.

De verliezers van gisteren juichten ook . Oud-premier Yasuhiro Nakasone, al sinds zondag achter de schermen bezig met het uitoefenen van druk: “Het toont dat de LDP nog steeds energie heeft. Wij hadden die energie ook toen we jong waren”. Seiroku Kajiyama, secretaris-generaal van de LDP, degene die namens het partijbestuur het voorstel introk, zei “Het was het beste resultaat dat ik kon verwachten. Ik aanvaardde wat zij (de jonge lDP'ers) zeiden, omdat zij het bij het rechte eind hadden.”

Dichter bij de waarheid zat oud-minister van buitenlandse zaken Michio Watanabe die, gesteund door Nakasone, zich al lang kandidaat heeft gesteld, voor het voorzitterschap, uiteraard “als de partij mij steunt”. Op een persconferentie gisteravond, na afloop van de stormachtige bijeenkomst van alle LDP-parlementariërs, zei Watanabe: “Het is de gewoonste zaak van de wereld voor elke factieleider zich kandidaat te stellen. Het is tijd verknoeien om te zeggen dat we ons terugtrekken”.

En een andere kliekleider, Hiroshi Mitsuzuka (niet gehinderd door de politie-inval, woensdag, op zijn kantoor en de arrestatie van drie managers van bouwbedrijven die stafmedewerkers van hem hadden omgekocht) herhaalde dat hij ook kandidaat bleef voor het voorzitterschap. Naar verluidt heeft Nakasone hem al zover gekregen dat zijn kliek zonodig Watanabe steunt.

Vier jaar geleden was het tot nu toe de enige keer dat een partijvoorzitter via een geheime stemming werd verkozen, overigens conform de statuten van de partij. Doorgaans bepalen eerst de kliekleiders in "besprekingen' achter gesloten deuren de "selectie', waarna de parlementariërs van Lager- en Hogerhuis, die allemaal lid zijn van een kliek, het besluit mogen bekrachtigen.

Maar in 1989 zou een echte, geheime verkiezing plaatshebben tussen drie kandidaten. Tenminste, zo leek het. Want weer hadden de kliekleiders in hun "besprekingen' achter gesloten deuren hun keuze vooraf al gemaakt: Toshiki Kaifu, een onbekende, onbesmette ster, wat hard nodig was na het Recruit-schandaal (de kliek van Miyazawa was de enige die een andere keus maakte). En Toshiki Kaifu werd verkozen. Hij bleef onbesmet en kreeg onder de kiezers als koosnaampje "Mr. Clean'.

Zou het dit keer anders gaan? Dat zou betekenen dat voor het eerst de kliekdiscipline zou falen. Klieken die allemaal hetzelfde doel hebben: de verovering van belangrijke posten om zodoende makkelijker bureaucraten te kunnen bewerken bij het inlossen van stemmenwervende verkiezingsbeloften. Dat doel verklaart waarom de klieken met elkaar zijn verwikkeld in een "eeuwige' machtsstrijd. Onderlinge afspraken in "besprekingen' achter gesloten deuren zijn daarbij onmisbaar om de strijd te pacificeren voor de duur van een kabinetstermijn.

Er is dit keer een groot verschil met vorige kabinetsformaties. Niet langer is de regeringsmacht voor de LDP vanzelfsprekend. Niet alleen is de LDP de absolute meerderheid kwijt in het parlement, bovendien bestaat er een alternatief voor de macht in de vorm van een coalitieregering zonder de LDP. De leider van de Nieuwe Partij van Japan, Morihiro Hosokawa, die de formatiesleutel voor een coalitieregering in handen heeft, gaf het gisteravond een kans van welslagen van “zeventig procent”.

Dat maakt dat de jonge LDP'ers van de weeromstuit een machtsfactor van betekenis zijn geworden in de LDP. Zij kunnen dreigen met weglopen, zij kunnen dreigen de kant van Hosokawa te kiezen, zij kunnen voor het eerst de kliekdiscipline aan hun laars lappen.