Sonsbeek '93

The Uncanny, door Mike Kelley. Catalogus bij de tent. Sonsbeek '93. 56 blz. 115 zwart-wit afb. Prijs: f 25,-

De interessantste bijdrage aan Sonsbeek '93, de beeldenmani- festatie in Arnhem, is de tentoonstelling die Mike Kelley nu presenteert in het Gemeentemuseum. Onder de aan Freud ontleende titel 'het Unheimische' zijn daar levensgrote, hyperrealistische sculpturen opgesteld naast opgezette dieren, opblaasbare sekspoppen, anatomische modellen, een afgehakte voet op sterk water en allerlei ander gruwelijks op het grensvlak tussen levend en niet-levend. Elk beeld of object ontlokt de bezoeker een schok die in eerste instantie fysiek van aard is. Het griezelige is namelijk dat een bijna-menselijk object een moment een soortgenoot lijkt, een dubbelganger, maar tegelijk een dood ding is en ons volgens Kelly daardoor herinnert aan onze eigen sterfelijkheid. Bij de expositie verscheen een boek dat grotendeels bestaat uit plaatjes; krantefoto's,opnames van wetenschappelijke experimenten en reprodukties van kunstwerken zijn zonder onderscheid door elkaar heen afgedrukt. Tezamen vormen ze een soort prikbord van beelden waaruit Kelley zijn ideeen voor de museale presentatie opdeed, maar ook een staalkaart van indrukken die wij dagelijks op ons netvlies krijgen. Bijvoorbeeld de bekende foto's uit het voormalige Oostblok van de van zijn sokkel getrokken reus Lenin, maar ook een wassen beeld van de Engelse prinses Fergie en stand-ins, levensechte poppen die in stuntfilms de plaats innemen van bekende acteurs. Frankenstein poseert naast het danseresje van Degas, King Kong wordt geflankeerd door de aangerande meisjespoppen die de surrealist Bellmer vervaardigde.

Net zo gevarieerd en aanstekelijk nieuwsgierig is Kelleys Engelstalige essay dat voorin de uitgave is opgenomen. Hij springt van Egyptische grafsculpturen naar de lugubere collectie special effect-objecten die een Hollywoodster in zijn bezit heeft (waaronder de borsten van Jane Fonda in Barbarella), van de lichaamsfragmenten die Rodin tot zelfstandige sculpturen verhief naar de tragische aapjes die bij wijze van experiment een moeder van ijzerdraad kregen. Alleen de pornografie komt niet aan bod, terwijl Kelley in het museum zijn eigen collectie Penthouse's aan het publiek toont. De kunstenaar concludeert, deels analoog aan Freud, dat de fascinatie van beelden (verzamelen) is terug te voeren op de fetisj die hij in dit geval omschrijft als de 'esthetiek van het gemis'. Een opwindend thema, dat in de fysieke confrontatie met de beelden in het museum zelf echter heel wat beter werkt dan in de slechte kwaliteit zwart-wit afdrukken in dit interessante boekje.

The Uncanny, door Mike Kelley. Catalogus bij de tent. Sonsbeek '93. 56 blz. 115 zwart-wit afb. Prijs: f 25,-