Italië: weer zelfmoord belangrijke ondernemer

ROME, 23 JULI. Raul Gardini, een van de belangrijkste ondernemers van Italië, heeft vanmorgen in zijn woning in Milaan zelfmoord gepleegd nadat een naaste medewerker Gardini had genoemd in een corruptie-onderzoek.

De 60-jarige Gardini was tot begin 1991 president van de agro-industriële Ferruzzi-groep, na Fiat het tweede particuliere bedrijf van Italië. Na onenigheid met de familie Ferruzzi moest Gardini zijn functie neerleggen. Sindsdien probeerde hij een nieuw zakelijk imperium op te bouwen. Hij was een van de vier belangrijkste ondernemers van Italië, met Gianni Agnelli van Fiat, Carlo De Benedetti van Olivetti en mediamagnaat Silvio Berlusconi.

Gardini, die zich met een automatisch pistool het leven heeft benomen, kreeg in februari te horen dat er een onderzoek tegen hem loopt, maar daarna was er weinig gebeurd. Zijn zelfmoord volgt op harde beschuldigingen aan zijn adres door Giuseppe Garofano, na Gardini van 1990 tot begin dit jaar president van het chemische concern Montedison, onderdeel van de Ferruzzi-groep. Volgens persberichten gisteren heeft Garofano eind vorige week de justitie verteld dat onder Gardini een speciaal fonds was gevormd, niet terug te vinden in de boeken, voor de betaling van smeergeld aan politieke partijen.

Garofano is met name ondervraagd over de affaire Enimont. Dit is de chemische joint venture van Montedison met de staatsholding Eni, die nog geen anderhalf jaar operatief is geweest en in november 1990 wegens onoverbrugbare meningsverschillen is ontbonden. Montedison is voor veel geld uitgekocht, en vermoed wordt dat daarbij voor miljoenen guldens aan smeergeld is betaald.

Dinsdag heeft een andere betrokkene in deze affaire zelfmoord gepleegd: Gabriele Cagliari, ex-president van de Eni, die al vier maanden in voorarrest zat in de Milanese San Vittore gevangenis. Cagliari is vanmorgen begraven. Waar Gardini's zelfmoord vooralsnog wordt gezien als ingegeven door schaamte, wordt die van Cagliari beschouwd als een wanhopig protest tegen de herhaalde afwijzing van verzoeken om zijn gevangenhouding om te zetten in huisarrest.

De Milanese justitie is verweten verdachten lang in voorarrest te houden om te proberen hen op deze manier aan het praten te krijgen, iets wat onder de Italiaanse wet is verboden.

Pag.5: Forse koersval na zelfmoord

Het ministerie van justitie is bezig met een onderzoek naar de gang van zaken in Milaan. De Milanese beurs heeft met een forse koersval gereageerd op het bericht over Gardini's dood. De handel in aandelen Montedison moest tijdelijk worden stopgezet wegens excessieve koersdalingen. De dood van Gardini komt terwijl een consortium van banken probeert een reddingsplan op te stellen voor de Ferruzzi-groep, die dreigt te bezwijken onder zijn schuldenlast van tegen de veertig miljad gulden. De Italiaanse bank heeft deze week aangedrongen op een snelle oplossing en erop gewezen dat de problemen bij Ferruzzi het imago van het Italiaanse bedrijfsleven negatief benvloeden.

Garofano, wegens zijn goede contacten in katholieke kringen en zijn lidmaatschapvan de katholieke lekenorganisatie Opus Dei ook wel "de kardinaal' genoemd, is eerder deze maand in Zwitserland gearresteerd en uitgeleverd aan Italië nadat hij vijf maanden voortvluchtig is geweest. Hijzelf wordt ervan beschuldigd in 1990 ongeveer 330.000 gulden aan steekpenningen te hebben betaald aan de christen-democratische partij.

Hij heeft volgens persberichten de justitie verteld dat Gardini het initiatief heeft genomen tot de instelling van speciale fondsen die niet terug waren te vinden op de jaarbalans - zeker twee daarvan, met grote schulden, zijn ontdekt door het bankconsortium. Garofano heeft gezegd dat hijzelf als president van Montedison en Carlo Sama, een andere topmanager van Ferruzzi, op de hoogte waren van deze fondsen.

Volgens persberichten heeft Garofano verteld dat het geld in deze fondsen voor een groot deel uit transacties met onroerend goed komt. Hij heeft ook concrete voorbeelden gegeven over de vervalsing van de balansen. In 1989 had Montedison door een mislukte operatie van Gardini een verlies geleden van tussen de 350 en 450 miljoen dollar, aldus Garofano, maar Gardini had ervoor gezorgd dat hiervan slechts 150 miljoen dollar figureerde op de balans die in 1990 is opgesteld en goedgekeurd.

Gardini heeft volgens een eerste reconstructie op kwart voor negen zelfmoord gepleegd. Toen hij werd ontdekt door de huismeester, verontrust omdat Gardini nog niet had ontbeten, leefde hij nog. Hij is overleden in het Milanees ziekenhuis Policlinico.

Gardini heeft een stormachtige carrière achter de rug. Na de dood in 1979 van de oprichter van de Ferruzzi-groep, Serafino Ferruzzi, ging de leiding over in handen van Gardini, getrouwd met Serafino's dochter Idina. Hij voerde een expansief beleid en wist in een paar jaar van Ferruzzi de grootste graanexporteur van Europa en een van de grootste agro-industriële concerns ter wereld te maken.

Gardini verbreedde ook het scala van activiteiten: hij stapte de chemie in met de geruchtmakende aankoop van het veel grotere Montedison (in 1987), de cement met de aankoop van Calzestruzzi en de verzekeringen met de aankoop van Fondiaria. En net als elke grote Italiaanse ondernemer zocht Gardini een eigen klankbord in de media. Hij kocht de Romeinse krant Il Messaggero en breidde gaandeweg zijn belang uit in de op Italië gerichte commerciële zender Telemontecarlo.

De affaire-Enimont, waarin Gardini werd verweten zich onnodig fel te keren tegen de regeringspartijen, veroorzaakte eind 1990 een breuk binnen de familie Ferruzzi. Met een gouden handdruk werd Gardini op straat gezet; en zijn vrouw kreeg 505 miljard lire (toen ongeveer 750 miljoen gulden) voor haar belang van 23 procent in de overkoepelende holding Serafino Ferruzzi.