Crisis in EMS barst in alle hevigheid los

AMSTERDAM, 23 JULI. Een gezamenlijke Frans-Duitse verklaring moest er vanmorgen aan te pas komen om verdediging van de koers van de Franse franc in het Europese Monetaire Stelsel (EMS) kracht bij te zetten. De bescheiden interventies van de centrale banken op de valutamarkt zijn inmiddels een gepasseerd station: gisteren kocht alleen al de Banque de France - ook via de commerciële Franse banken - voor naar verluidt 10 miljard D-mark aan francs, waaraan een kwart van de reserves in buitenlandse valuta's werd besteed. Interventies helpen niet langer. Vanmorgen schroefde de Franse centrale bank de daggeldrente omhoog van 7,75 procent tot 10 procent.

De nu al twee weken sluimerende crisis onder de Europese valuta's krijgt met deze maatregelen de proporties van de vorige grote valutacrises in september en november 1992 en in april van dit jaar. Evenals toen liggen ook de kleinere Europese valuta's onder vuur: de peseta en escudo, de Deense kroon en ook de Belgische frank. Handelaren en analisten slepen een keur van economische gegevens aan om de spanningen te verklaren. De criteria van het Verdrag van Maastricht en de economische vooruitzichten worden op de diverse EMS-deelnemers losgelaten om de verschillen in kracht te verklaren.

Maar in de kern gaat het allemaal om de verschillen in economische en monetaire politiek in Duitsland en Frankrijk. De werkelijke reden voor de spanning tussen beide valuta's is al een jaar hetzelfde. Duitsland kampt met de kosten van de Duitse eenwording, die resulteren in een oplopend begrotingstekort dat wordt aangevuld met leningen door de overheid. Daardoor dreigt de inflatie uit de hand te lopen en dus is de Bundesbank gedwongen om de rest van de economie af te knijpen met een strak monetair beleid.

De hoge rente, die van dat beleid deel uit maakt, zorgt ervoor dat beleggers op de D-mark een in verhouding hoge vergoeding krijgen. Wie zijn munt aan de mark wil koppelen, zoals dat in het EMS gebeurt, moet beleggers een minstens even hoge vergoeding geven. Tenzij de onderliggende waarde van de munt zo sterk is, en het risico zo gering, dat beleggers met een minder hoge rentevergoeding genoegen nemen.

Dat laatste heeft in Frankrijk sinds het aantreden van de regering-Balladur in april voor een misverstand gezorgd. Toen de markt destijds eenmaal overtuigd was van de Franse wil om de franc in het EMS te houden, nam de koersdruk op de franc af. Dat was voor de Franse monetaire autoriteiten reden om de officiële rentetarieven in negen stappen te verlagen tot een disconto van nu 6,75 procent. De franc zou de D-mark gaan vervangen als sterkste munt in het EMS, was de overtuiging in Parijs. Maar twee weken geleden bleek het fundament van de franc, de Franse economie, er volgens cijfers van het Franse bureau voor de statistiek veel slechter voor te staan dan was voorzien. Beleggers vluchtten haastig terug naar de mark.

Daarmee is de verhouding tussen mark en franc weer terug bij af, en komen dezelfde argumenten als bij eerdere EMS-crises weer boven. De Franse rente zal in verhouding tot de Duitse hoog moeten blijven om de koppeling tussen mark en franc te handhaven. Probleem is dat door de Franse stapsgewijze renteverlaging de basisrente vrijwel gelijk is aan die in Duitsland. Dat betekent dat of de Franse tarieven omhoog moeten, of de Duitse omlaag. De Bundesbank vergadert pas aanstaande donderdag. Gezien de cijfers over de Duitse geldgroei van 7,1 procent in de maand juni kan de bank zich een renteverlaging niet permitteren.

Het alternatief, een Franse tariefsverhoging, wordt op dit moment gezien als de nekslag voor de Franse economie, die zich al in een recessie bevindt.

De verhouding tussen mark en franc bevindt zich dus in een patstelling, en speculanten zien maar één uitweg: een devaluatie van de franc of zelfs het verlaten van het EMS, of een revaluatie van de mark en de gulden. Daarom wordt het voor speculaten aantrekkelijk om nog voor het weekeinde short te gaan: francs lenen, direct verkopen in de hoop ze later tegen een lagere (gedevalueerde) koers terug te geven aan de uitlener. Dat zal in de loop van vandaag de koersdruk op de franc alleen maar doen toenemen, alle maatregelen ten spijt.